REPORTAGE

Interstellar: SF-blockbuster met Nederlands tintje

Een blockbuster op basis van echte wetenschap. Dat was de droom van natuurkundige Kip Thorne. Regisseur Christopher Nolan maakte hem waar.

Astronaut Brand (Anne Hathaway) in de sciencefictionfilm Interstellar van Christopher Nolan. Beeld Melinda Sue Gordon

Zul je altijd zien. Op de persconferentie van Interstellar, in een chique balzaal in een Londens hotel, vraagt een Zweedse journalist aan Christopher Nolan (44) hoe het was om te werken met zijn 'half Zweedse cameraman', te weten Hoyte van Hoytema.

Maar de regisseur van moderne filmklassiekers als Memento en The Dark Night kent de cv's van zijn personeel. 'Hoyte is een Nederlander, man', corrigeert de cineast, met nadruk. 'Je kunt hem niet claimen, al snap ik dat je het probeert. Hij woont wel bij jullie, met zijn prachtige Zweedse gezin. En over Hoyte... wel, Hoyte is uitzonderlijk. Iemand die erin slaagt om bij een kolossale film zoals deze, in dit genre en met ruimteschepen, in documentairestijl te filmen. Fenomenaal. Ik weet niet hoe hij het precies deed. Hij bevestigde handgrepen op die grote IMAX-camera's, en pakte ze gewoon op. Die Nederlanders zijn sterk, zeg ik je.'

Nolan, met soevereine blik en strak pak, zit tussen zijn sterrencast van zijn nieuwe sciencefiction-spektakel over het einde en mogelijk nieuwe begin van de mensheid.

Hoofdrolspeler Matthew McConaughey (44, baardje, leren jasje) speelt een tot boer omgeschoolde ex-astronaut, in de nabije toekomst op aarde waar het bestaan bedreigd wordt door stofstormen en mislukte oogsten. De NASA bestaat enkel nog ondergronds; de Amerikaanse regering kan zich wegens de publieke opinie geen ruimtereizen meer permitteren. Dat Neil Armstrong ooit op de maan stond, is herschreven in de geschiedenisboekjes. Geniale propaganda heet dat nu, bedacht om de Russen te verleiden tot nog hogere uitgaven aan de ruimtevaart, zodat het sovjetsysteem ineenstortte.

'Of ik de mensheid wil waarschuwen met mijn film? Het is fictie natuurlijk', zegt de regisseur. 'Ik denk wel dat het beter zou zijn als we in de toekomst de keuze hebben: nieuwe werelden ontdekken én op aarde blijven.'

Sir Michael Caine (81, te zien in zes van Nolans films), is vandaag ook aanwezig in de balzaal en speelt in Interstellar een briljante natuurkundige met een plan om de mensheid te redden. Dit met behulp van een - vermoedelijk - door een andere mogendheid aangelegd wormgat, vlakbij Saturnus. Daar zweeft een sluis naar een ander universum, met mogelijk bewoonbare planeten.

Contact

Het idee voor Interstellar werd jaren terug bedacht door de bekende Amerikaanse theoretisch natuurkundige Kip Thorne (74), die studie doet naar wormgaten en tevens meedacht aan de Hollywood-sciencefiction Contact (1997), waarin actrice Jodie Foster in zo'n gat verdwijnt om buitenaardse wezens te ontmoeten.

Thorne schoolde de crew en acteurs, voor zover dat mogelijk was met de complexe materie. 'Ik tuinier graag', zegt Caine, met uitgestreken gezicht. 'Dus ik wist wel iets van wormgaten.'

Voor de zekerheid wordt het fenomeen (waarvan het bestaan door verschillende wetenschappers wordt betwist) ook nog op eenvoudige wijze gedemonstreerd in de film: wat is de kortste weg tussen twee stippen op een vel papier? Vouw het blaadje dubbel en steek een pen door de twee stippen; zie daar je wormgat. In Interstellar figureert ook nog een zwart gat - scheer je erlangs, dan buigt de tijd en je kunt er ook in verdwijnen. Om het zwarte gat (voor zover mogelijk) realistisch te verbeelden werden berekeningen van Thorne gevoerd aan krachtige computers, de onderzoeksuitkomst verwacht de fysicus te publiceren in gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften.

Nolan: 'Het idee om echte wetenschap te combineren met een blockbuster was al lange tijd Kips droom. Voor mij als regisseur pakte het veel exotischer uit dan ik had gedacht. Hij kwam niet met beperkingen of regels aanzetten, maar met allerlei mogelijkheden. Ik had ze nooit zelf kunnen bedenken.'

Hoye van Hoytema

Hoyte van Hoytema (43) brak internationaal door met zijn camerawerk voor de Zweedse vampierfilm Let the Right One In. Sindsdien is hij uitgegroeid tot een van 's werelds meest gevraagde directors of photography. David O. Russell benaderde hem voor het boksdrama The Fighter en hij draaide het computerdate-sf drama Her (2012) voor Spike Jonze. Christopher Nolan werkte al zijn carrière lang met de Amerikaanse cameraman Wally Pfister. Toen die moest afzeggen door zijn debuut als regisseur, werd Van Hoytema ingeschakeld. Die is nu op locatiebezoek, vermoedelijk voor zijn volgende klus; de nieuwe James Bond.

Gebrode

Aanvankelijk zou Steven Spielberg Interstellar regisseren. Die vroeg scenarioschrijver Jonathan Nolan (Memento, The Dark Knight) in samenwerking met Thorne een script te schrijven. Vervolgens gebeurde er jaren niets, tot oudere broer Christoperh Nolan de regie van Spielberg overnam.

Die voerde een persoonlijke verandering door: de zoon van astronaut Coop (McConaughey), die op aarde achterblijft, werd een dochter. 'Mijn eigen oudste kind is een meisje', verklaart Nolan zijn ingreep. 'Die combinatie van een familiedrama met sciencefiction is iets wat me als kind al greep. Ik groeide op in het gouden tijdperk van de blockbusters. Toen Spielberg films als Close Encounters of the Third Kind maakte, beschouwde hij ons eerste contact met buitenaardse wezens ook vanuit het perspectief van een gezin.'

Nolan, zoon van een architect, groeide op in Engeland en Amerika, en bezit een dubbele nationaliteit. Meestal wordt zijn gereserveerde aard als Brits beschouwd en zijn ambitie als oer-Amerikaans. Oppervlakkige typeringen, noemt hij dat zelf. Toen hij als debuterend filmmaker in 1999 het Rotterdamse filmfestival aandeed (en een Tiger award won voor Following), maakte Nolan geen geheim van zijn ambitie. In Hollywood, dáár lag zijn toekomst. Het idee dat je met een grotere crew en meer budget weleens minder vrijheden zou kunnen hebben, kwam hem als onzinnig voor: geld en grootte maken zaken juist makkelijker.

Tegenwoordig geldt hij als een van de schaarse filmers die binnen het Hollywood-systeem kunnen fungeren als auteur, als schepper van een herkenbaar en door persoonlijke fascinatie gedreven oeuvre.

Interstellar werd nog vastgelegd op film - het oude, volgens puristen als Nolan superieure materiaal, dat praktisch niet meer wordt gebruikt voor studiofilms. 'Het is belangrijk dat die mogelijkheid blijft bestaan', zegt de regisseur. Caine valt hem bij: 'Een filmrol heeft een beperkte lengte, terwijl je met die digitale camera's eindeloos kunt door filmen. Ik heb net gewerkt met Paolo Sorrentino (La grande bellezza), die filmt met vier camera's tegelijk, hij repeteert niet eens! Je leest je tekst op en het maakt hem niks uit, het gaat maar door. Digitaal is niks voor acteurs.'

Iemand vraagt Nolan of films zoals Gravity, van Alfonso Cuarón, en Interstellar wellicht een voorbode zijn van een golfje meer volwassen blockbusters, waar Hollywood op dit moment niet in grossiert. 'Dat hoop je in elk geval wel', zegt de filmer. 'Dat deze vorm van filmmaken - een origineel project, geen sequel, geen franchise - weer wat meer wordt aangemoedigd in het studiosysteem. Dat probeerden we ook met Inception.'

Op de vraag of hij, net als veel van zijn beroemde collega's, niet eens een tv-serie wil maken, reageert Nolan kortaf. 'Ik houd van films.'

Interstellar is vanaf 6 november te zien in de Nederlandse bioscoop.



Ruimtetunnels sinds '2001 A Space Odyssey'

De sluis naar een nieuwe dimensie in Stanley Kubricks meesterwerk 2001 A Space Odyssey gold ook jaren ná de première in 1963 nog als de nieuw standaard voor special effects.

Die zogeheten 'star gate-sequentie' bezorgde de Amerikaanse filmer zijn enige Oscar op persoonlijke titel (voor beste visuele effecten). Jaren nadien zouden special-effectenmaker Douglas Trumbull (tevens de man achter Blade Runner) en Kubrick nog ruziën over de vraag wie zich de geestelijk vader mocht noemen van die baanbrekende verbeelding van wat natuurkundigen wel omschrijven als een wormgat.

Niet het eerste gat
Interstellar-regisseur Christopher Nolan zag 2001 A Space Odyssey als kind in de bioscoop, met zijn vader en noemt de film de voornaamste inspiratiebron voor zijn eigen ruimtereisspektakel.

Wormgaten - hypothetische tunnels tussen twee punten in de ruimtetijd - fascineren meer filmmakers.

In Richard Kelly's culthit Donnie Darko (2001) dondert er een vliegtuigmotor uit zo'n gat, midden op een woning. Meestal worden wormgaten in films verbeeld als caleidoscopische achtbanen.

Nolan stuurde zijn special-effectenmaker naar de Amerikaanse natuurkundige Kip Thorne met de opdracht na te gaan hoe ruimte én licht zich zouden gedragen in - of in de buurt - van zo'n wormgat. Dit zou een meer realistisch effect opleveren, al weet vooralsnog niemand dat geheel zeker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.