Interrogations

Vorige week zei de acteur-regisseur Yoshi Oida in een vraaggesprek dat hij meer níet dan wel speelde, zo weinig liet hij op het toneel zien - en dat daar jaren van oefenen voor nodig waren geweest....

Zulk minimalisme maakt me op voorhand weerspanning. De kunst van het maken lijkt me nog altijd groter dan die van het weglaten, hoewel me de onschatbare waarde van het kapmes niet onbekend is. Oida leek me nog één stap verwijderd van zijn ideaal: hij blijft gewoon thuis, terwijl wij voor hem de zaal afbreken, al klappende met één hand. Want dat is zo'n beroemde paradox uit de boeddhistische teksten die Oida's gids zijn: 'Wat is het geluid van één klappende hand?'

Genoeg over de scepsis vooraf. Bovendien verwierf de in Parijs woonachtige Japanner faam als acteur in het theatercentrum van Peter Brook (onder andere 'De man die zijn vrouw voor een hoed aanzag'). De eigen voorstelling 'Interrogations', waarmee Oida sinds 1979 de wereld over trekt, deed het Haagse Appeltheater aan.

In de eeuwenoude Chinese boeken staan de beroemde vragen; in de praktijk van de Zen-meditatie stelt de meester ze aan zijn leerling; in 'Interrogations' legt Oida de vragen aan zijn publiek voor.

Binnenkort komt hij bij De Appel een Beckett-regie doen. Sacha Bulthuis, Carol Linssen en Eric Schneider kwamen poolshoogte nemen. Om twee uur verscheen hij ten tonele: naar schatting in de vijftig, barrevoets, een linnen hemd dat zicht bood op een pezige bast, en wat bamboestokjes in de hand. Naast hem zeeg de Duitser Wolf-Dieter Trüstedt neer, om op zijn knieën zittend het komende uur geluiden te ontlokken aan fluiten en trommels van uitheemse snit.

Oida beeldde geconcentreerd spasmen uit, en vroeg ons in moeizaam Engels: 'Listen to the sound with your eyes, and look to the movement with your ears.' In korte verhaaltjes over een leerling en een meester, wist hij een aantal paradoxen op te werpen alsof het zaken van gewicht betrof.

Daarbij verloor hij de humor niet uit het oog, zodat de zaal regelmatig kon grinniken. 'Het waait, een vlag beweegt. De een zegt: het is de wind die de vlag beweegt. Een tweede beweert: het is de vlag die de wind beweegt. Een derde merkt op: het is geen van beide. It is your heart that moves.'

Een stichtelijk lesje op de dag des Heren, dat deed de vaderlander goed. 'What is the meaning of life?' kwam nogal eens ter sprake, maar het antwoord bleef uit, daar wij met de mond vol tanden zaten. Is iets goed of slecht? Als een jongeman zijn been breekt door van een paard te vallen, is dat slecht. Maar als er dan oorlog uitbreekt en alle jongemannen van het land moeten het leger in, behalve die met zijn gebroken been, is het goed.

Ja kwasten, denk daar maar eens over na. Of liever: leer het eens af om overal een antwoord op te willen zoeken. 'Each day comes, including today': verdomd, 't leek heel wat, vier dagen geleden. Met tegenzin geef ik hem dát na.

Arjan Peters

In maart gaat 'Eindspel' van Samuel Beckett, in de enscenering van Yoshi Oida, in première bij Toneelgroep De Appel in Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden