Internetreageerders, waarom bent u zo boos?

Wat een woede! Het is een gedachte die nog wel eens opflitst bij het lezen van reacties op internet. Drie portretten van fanatieke reageerders. 'Ik vind het leuk om mensen een beetje op de kast te jagen.'

Illustratie Beeld null
Illustratie

1. 'Dit is toch algemeen aan het worden, geen gunsten meer aan ouderen. Voor hun moet het afgelopen zijn, ze brengen alleen maar lasten met zich mee.' 09:28 - 17 augustus 2012

Ex-marinier Bob van den Heuvel (74) is reageerder op doktersadvies: 'Mijn car- dioloog zegt: als u ergens mee zit, krop het niet op, maar lucht uw hart. Reageren op Telegraaf.nl is dus heel gezond.'

Zijn hart lucht Van den Heuvel vooral over de in zijn ogen benarde positie van bejaarden. Bovenstaande reactie plaatste hij bij eenTelegraaf-artikel van 17 augustus over bejaardenflatbewoners in Dordrecht die hartje zomer geen stoelen of tafels meer voor hun gebouw mochten neerzetten. Ze hadden namelijk geen terrasvergunning.

Dat is geen incident, denkt Van den Heuvel, maar symptomatisch voor hoe de jonge meerderheid de bejaarde minderheid behandelt. 'Men durft het niet openlijk te zeggen, maar wat men denkt is: liever die ouderen tegelijk allemaal het graf in, want ze kosten ons te veel.'

Bedoelt u dat gekscherend, of...?
'Nou nee, dat gevoel heb ik gewoon. Laat ze eigenlijk maar wegrotten, laat ze hun zorgkosten maar zelf betalen, dan houdt het vanzelf wel een keer op. Die gedachte voel ik op de achtergrond bij de regering.'

In april kreeg Van den Heuvel een 'lichte hartattaque'. Inmiddels gaat het beter met hem, zegt hij, maar zijn zorgen zijn er niet minder op geworden. Zijn echtgenote is invalide, een souvenir van een auto-ongeluk.

'Ze kan heel moeilijk lopen en als ze dat doet, moet ze na vijf minuten weer zitten om bij te komen. Trappen lopen gaat niet meer, daarvoor heeft ze een trappenlift. Ze heeft een scootmobiel gekregen, maar nu moeten we daar per 1 januari ineens een eigen bijdrage voor betalen. Waar zijn we toch mee bezig, denk ik dan.'

'Ik maak me zorgen over mijn vrouw. Als mij iets overkomt, wat gebeurt er dan met haar? Ik heb het zo geregeld dat ze mijn nabestaandenpensioen krijgt, maar verder is het toch een moeilijk verhaal. Ze kan niet alleen in huis blijven wonen, ze zal naar een verpleegtehuis moeten.'

Tweeënhalf jaar geleden zegde Van den Heuvel zijn abonnement op de papieren Telegraaf op. Hij kon het niet meer betalen. Toen hij nog voedingsofficier was bij de marine had Van den Heuvel nooit gedacht dat hij op zijn oude dag ieder dubbeltje zou moeten omdraaien. 'Men beloofde een waardevast pensioen; nou, daar zien we niet veel van terug. In de jaren sinds mijn pen- sioen ben ik er zeker 20 procent op achteruitgegaan. Ziektekosten, verzekeringen, andere vaste lasten: op een gegeven moment moet je zoveel betalen dat je in de schulden terechtkomt. Ik sta nu 1.500 euro rood bij de bank en om eerlijk te zijn wordt dat iedere maand net ietsje meer.'

In een andere Telegraaf-reactie schreef u: 'Als ik het geld er nog voor kon opbrengen, was ik ook allang uit Nederland verdwenen.' Waarom?
'Omdat wij als ouderen steeds meer moeten inleveren. Ik had graag nog doorgewerkt, ik voel me nog gezond genoeg. Maar ik hoef nergens meer aan te kloppen. Ik heb me zelfs ingeschreven om folders rond te brengen, maar als ik mijn leeftijd erbij zet, hoor ik er nooit meer iets van. Eten rondbrengen voor tafeltje-dek-je, zelfde laken een pak. En dan zeggen ze dat er geen leeftijdsdiscriminatie is.'

Illustratie Beeld null
Illustratie

2. @AndieARBEIT: Inderdaad Anil, het leven is vreselijk. Als ik jou was zou ik er gewoon een einde aan maken. Pull the trigger zou ik zeggen. 10:55 - 17 februari 2012

De ochtend waarop de zelfmoord van programmamaker en publicist Anil Ramdas bekend werd, zette GeenStijl-reaguurder Niels Scholten (27) alias AndieArbeit bovenstaand bericht op Twitter.

'Ik las op Twitter dat Anil Ramdas dood was, maar ik geloofde het niet. Op Twitter worden mensen wel vaker onterecht of bij wijze van grap doodverklaard. Die ochtend ben ik oud werk van Ramdas gaan lezen, waarin hij als een mantra herhaalde dat er vreselijke mensen in dit land woonden die dagelijks zijn leven verpestten. Daarop twitterde ik: Anil, als je het allemaal zo erg vindt, waarom maak je er dan geen einde aan? Vijf minuten later bleek hij inderdaad dood te zijn.'

Scholten begon vier jaar geleden als reaguurder op GeenStijl. In 2010 was hij met 10.322 reacties nummer vijf in het klassement van 'Reaguurder of the Year'. 'Ik werd eerst getriggerd door reacties waarin het anti-islamsentiment sterk naar boven kwam en soms racistische motieven doorklonken. Ik vind het leuk om mensen een beetje op de kast te jagen, door af en toe bewust de inhoud te negeren of een beetje te jennen. Maar gaandeweg merkte ik dat tussen de toen duizend actieve reaguurders ook veel mensen zaten die echt een boodschap hadden, mensen van wie ik iets kon leren.'

Inmiddels schrijft Scholten voor twee eigen websites, Dereaguurder.nl en Moetenwenietwillen.nl, over onder meer politiek, film of de 'kontschoppend' vette Japanse gevechtsrobot Kuratas. 'Na vier jaar ben ik een beetje uitgepraat op GeenStijl. Je komt constant dezelfde redeneringen tegen.'

Scholten, werkzaam als ict'er, werd gevraagd excuses te maken voor zijn tweet over Ramdas, maar hij weigerde. 'Dat zou hypocriet zijn geweest. Ik deed de uitspraak in de veronderstelling dat hij niet overleden was. Het terugnemen, terwijl het niet zo was bedoeld, sloeg nergens op.

'Ramdas was zelf ook van de harde taal. Hij schreef: 'Wat kun je anders zeggen van de meeste Telegraaf-lezers, SBS-6- en RTL-kijkers en PVV-stemmers, dan dat ze boers, onbehouwen, (...) vulgair en ongemanierd zijn? Primitieve, rancuneuze, rechtse en extreemrechtse types zonder moraal, zonder principes, zonder idealen.' Hij presenteerde zich als iemand die vanuit morele superioriteit streed tegen discriminatie en generalisering, terwijl hij zich juist schuldig maakte aan wat hij beweerde te bestrijden.'

'Ramdas noemde lieden die GeenStijl bezoeken 'white trash' en suggereerde dat ze de samenleving verzieken, wat ik een loze uitspraak vond. Ik heb veel reaguurders ontmoet en weet dat ze een breed scala mensen omvatten. Er zullen heus een paar tussen zitten die niets bijdragen aan de maatschappij, maar er zit ook veel zorgpersoneel tussen, of een filosofieleraar, een fabrieksarbeider, een heftruckbestuurder.'

Was het desondanks niet gewoon een smakeloze opmerking?
'Ik vond het vooral een smerig toeval. Ik betreur de opmerking. Had ik geweten dat hij was overleden, dan had ik hem niet gemaakt. Maar ik zou het hypocriet vinden de opmerking te verwijderen: ik heb niks bewust fout gedaan. En als je, zoals Anil Ramdas, je het leven onnodig zo zuur laat maken, zó ageert tegen mensen die de moeite helemaal niet waard zijn - dat is iets wat totaal niet met mijn visie op de wereld strookt.'

Illustratie Beeld null
Illustratie

3. Mijn analyse is, dat in de afgelopen 25 jaar geprobeerd is om mensen de multi-culturele samenleving door de strot te duwen. Begeleid door lelijke scheldwoorden. 12:52 - 6 september 2010

Hans van der Woude (67) is de productiefste van alle Volkskrant-reageerders. In de maanden juni, juli en augustus verstuurde hij 963 reacties naar Volkskrant.nl, gemiddeld ruim tien per dag. De nummer twee van de ranglijst bleef steken op 746. Van der Woude reageert ook via NRC.nl of de weblogs van de NOS.

De gepensioneerde stedebouwkundige en planoloog schrijft onder zijn eigen naam, ir. Hans R. van der Woude - met anonymi heeft hij weinig op.

'Mijn eerste kennisname met reageren was bij de Volkskrant, en dat ging er heftig aan toe. Iedereen had een schuilnaam aangenomen, waar ik grote problemen mee had. 'Waarom doe je dat, haal die bivakmuts van je hoofd!', zei ik tegen mensen. Tot ik een melding kreeg van de Volkskrant-moderator dat hij mij - tijdelijk - had afgekoppeld. Hij vond dat ik een gevaar voor mezelf was en dat ik maar beter een schuilnaam kon gebruiken.'

'Daar was ik toen ontzettend verbolgen over - we leven in een vrij land, waarin we open met elkaar moeten kunnen discussiëren. Ik heb zijn reactie toen naar de fractievoorzitters van de Tweede Kamer gestuurd.'

De multiculturele samenleving beschouwt Van der Woude als zijn belangrijkste onderwerp, naast de spanningen tussen de PvdA en de SP. Zijn grootste ergernis (hij zegt het als zelfverklaard sociaal-democraat): linkse onverdraagzaamheid.

'We hebben de fout gemaakt een immigratieland te worden zonder daar afspraken over te maken met de bevolking. Wij leerden vroeger op school dat Nederland een emigratieland was en Amerika het omgekeerde.'

'Ik heb in de jaren zeventig en tachtig in Amsterdam gewoond, dus ik wist wat er in de oude wijken gebeurde. Ik heb toen vaak tegen collega's gezegd: dit gaat fout, dit kan zo niet verder. Toen een van onze goede vrienden zich niet meer durfde te uiten uit angst voor fascist te worden uitgemaakt, ben ik heel erg kwaad geworden.

'Mensen die het moeilijk hadden met de multiculturele samenleving zijn op een schandelijke manier weggezet. Vanuit linkse hoek hoorde je alleen maar gescheld: dat ze fascisten waren, vreemdelingenhaters. Daar hebben we Geert Wilders aan te danken.'

Het vele reageren zorgde de afgelopen maanden soms voor spanningen, zowel bij hemzelf als bij zijn vrouw, zegt Van der Woude. 'Het was ook voor haar niet altijd een lolletje. Als mijn reacties goed leesbaar, rustig en evenwichtig waren, was ze er blij mee. Maar mensen reageerden ook weleens heftig op mij. Dat heeft wel invloed op je, dat kan heel hard aankomen.'

Meer en meer twijfelt Van der Woude of hij nog wel verder moet gaan als reageerder. 'Ik heb mezelf voorgenomen er heel lang niet aan mee te doen. De verkiezingen hebben plaatsgevonden, dat was een soort afronding. Ik ben er heel veel mee bezig geweest, nu ik even op vakantie ben, merk ik hoezeer het me heeft bezig gehouden.'

'Uiteindelijk zit ik met de vraag: waar doe ik het voor? Wie leest dit nou? Zijn er lezers voor wie het belangrijk is? Want ik zie alleen maar idioten om me heen. Het niveau is bedroevend. En als mensen me de huid vol scholden, was er niemand die het voor me opnam. Iemand noemde me zelfs 'schurftige hond' omdat ik zijn anti-islamverhaal verstoorde.'

Huisregels voor stroom aan reacties

Zoals de uitvinding van de drukpers de pamfletschrijver schiep, zo bracht het internettijdperk de reageerder voort. Dagelijks delen duizenden Nederlanders hun ongenoegen en instemming, vragen en kennis, stokpaardjes en hersenkronkels via krantensites en internetfora.

De digitale uitlaatkleppen lopen uiteen van FOK! en Telegraaf.nl tot Geenstijl en het viva-forum. Het populaire Nujij verwerkt naar eigen zeggen tussen de 5,5 en 6,5 miljoen reacties per jaar, het negen jaar oude GeenStijl begroette begin dit jaar het 5 miljoenste 'reaguursel', Volkskrant.nl stevent af op een kleine 190 duizend reacties in 2012.

De Volkskrant verwerkt deze reacties niet zelf, maar besteedt het modereren sinds vorig jaar uit aan internetbedrijf NoviaFacts, dat ook voor ad.nl en trouw.nl werkt. 'We waren er veel tijd mee kwijt', verklaart Koen van Gestel, redactiemanager bij Volkskrant-uitgever De Persgroep. 'Op een gegeven moment kun je je afvragen of je daar nog wel redacteuren voor wilt inzetten.'

Reacties moeten voldoen aan de huisregels van de Volkskrant: niet schelden, beargumenteer je mening, probeer iets nieuws aan de discussie toe te voegen, etc. Het is moeilijk consequent te zijn, zegt Van Gestel. 'Als iemand schrijft: 'Rutte kletst uit zijn nek', zou dat bij een artikel over Mark Rutte nog wel kunnen. Maar bij een door Rutte zelf geschreven opinieartikel staan we het misschien juist niet toe, omdat het dan kwetsend is voor de auteur.'

NoviaFacts laat het werk vooral doen door studenten en uitzendkrachten. Twintig uur per dag, zeven dagen per week is er iemand in touw om de reactiestroom te verteren. 'Het is geestdodend, want monotoon werk', zegt Van Gestel. 'Moderatoren werken een uurtje op ad.nl, dan weer een uur op Facebook voor een andere klant, dan weer een uur op Trouw.nl, op die manier houden ze hun werk een beetje gevarieerd.'

In tegenstelling tot veel andere websites plaatst de Volkskrant reacties niet automatisch. Daarom duurt het soms lang voordat ze bij een artikel komen te staan - gemiddeld twee tot vier uur. 'Ga je te nauwkeurig te werk, dan kun je de stroom reacties niet verwerken. We willen dat ze zo snel mogelijk op de site staan, maar ook dat ze eerst gelezen worden. Dat spanningsveld is moeilijk.'

Ongepast
Nujij.nl modereert reacties pas achteraf, als ze al geplaatst zijn, zegt redacteur Roland van Veen. De website werkt met een team van zes mensen. 'Ons adagium is: not wrong for long. Lezers kunnen zelf aangeven of ze een reactie ongepast vinden. Er glipt wel eens een reactie doorheen die niet de bedoeling is. Dan krijgen we bijvoorbeeld een melding van het Meldpunt Discriminatie Internet. Maar dat gebeurt hooguit twee, drie keer per jaar.'

Van Veen vindt het een slechte zaak dat de Volkskrant het modereren uitbesteedt. 'Het zijn jullie lezers die op jullie platform interactie zoeken op wat jullie schrijven. Daar kan heel veel waarde in zitten. Iemand die is ingehuurd, weet misschien vaak niet wat de context is en zal reacties dus anders beoordelen.'

Van Gestel is het niet met de kritiek eens. 'De Volkskrant heeft met het inmiddels opgeheven VK-blog jarenlang kunnen ervaren dat de meeste reacties inhoudelijk niet zo veel toevoegen. Als 90 procent van wat er binnenkomt zich beperkt tot emotionele reacties, dan is het zonde daar dure journalisten op te zetten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden