Review

Interland vol design-highlights

Een Belg en een Nederlander zitten aan de ontwerptafel. Zegt de Belg: 'Uw stoel oogt lomp en zit niet lekker.' Antwoordt de Nederlander: 'Kan zijn, maar hij is wereldberoemd en voor heel veel geld verkocht.'

Werken van Nederlandse (links) en Belgische ontwerpers gaan duels aan. Sierborden van anonieme makers.Beeld .

Deze clichés van de Belgische vakman versus de Nederlandse koopman zijn zorgvuldig vermeden op de tentoonstelling Design Derby: Nederland-België (1815-2015), nu te zien in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Terwijl de expositie toch tweehonderd jaar vormgeving uit beide landen naast elkaar legt, letterlijk zelfs: links België en rechts Nederland.

Ook het vooroordeel van de nuchtere Hollander en zijn zwierige zuiderbuur wordt behendig omzeild. In Boijmans hangt weliswaar een uiterst elegant mantelpakje in grijswit ton-sur-ton naast een schreeuwerige legging met ter hoogte van het kruis een felrealistische fotoprint van een piemel, maar deze ontwerpen zijn respectievelijk van Alexander van Slobbe (NL) en Walter Van Beierendonck (B). Je zou het andersom hebben verwacht. Hetzelfde geldt voor een Japanse lamp met 'bourgondisch' materiaalgebruik en gulzige kleuren (paars, rood en roze) van Studio Wieki Somers uit Rotterdam. Het 'calvinistische' meubelensemble met een kaal buisframe en tuigleer ernaast is van Muller Van Severen, een ontwerpduo uit Gent.

Kannen van Frans Zwollo en Philippe Wolfers.Beeld .

Verschillen en overeenkomsten

Van een echte wedstrijd is al helemaal geen sprake. Nergens wordt een waardeoordeel geveld; wel worden verschillen en soms ook overeenkomsten uitgelicht en geduid. Zo kreeg de industriële revolutie in België eerder voet aan de grond, wat eind 19de eeuw resulteerde in grote oplagen kleden uit katoenweverijen, anonieme meubels uit ijzergieterijen en zowaar professionele behangproductie. In de jaren zestig en zeventig van de 20ste eeuw drukte in Nederland de overheid een zwaar stempel op de vormgeving van treinen, brievenbussen en de culturele sector, wat een vruchtbare voedingsbodem bleek voor de kritische houding van bijvoorbeeld ontwerpplatform Droog.

Door deze neutraliteit laat de expositie zich in de eerste plaats bekijken als een bloemlezing uit twee eeuwen ontwerpgeschiedenis, waarbij alle disciplines aan bod komen: grafisch ontwerp, ambachtelijk meubeldesign, industriële vormgeving en kunstzinnige statements uit Nederland én België. Met meer dan vijfhonderd stukken zou je het overzicht bijna verliezen. Maar de bezoeker wordt bij de hand genomen door de speelse opstelling van een sportstadion. Er is een tribune en een zigzagparcours dat als een dribbel van Robben langs highlights voert als de Knotted Chair van Marcel Wanders of de iconische Sabena-stoel uit de jaren vijftig, een collector's item in België. Maar ook alledaagse producten komen aan bod: kantoorstoelen van Maarten Van Seeveren (B), posters van Gert Dumbar, een schaal in Congo-stijl en natuurlijk de 'snip' van Ootje Oxenaar en een glimmende DAF.

Stoelen van Mart Stam en Gaston Eysselinck.Beeld .

Scherpe thema's

Daarbij is de expositie helder verdeeld in 21 zones met scherp gekozen thema's als 'Koloniaal verleden', 'Wederopbouw' of 'Tegendraads'. Accenten worden gelegd door eveneens 21 'duels', zoals de stoelen van de Vlaamse art-nouveau-architect Henry Van de Velde tegenover die van de rationalist Berlage, of schoenen van Jan Jansen en Martin Margiela. Zo ontvouwen zich voor de oplettende kijker toch opmerkelijke verschillen tussen de twee landen. Terwijl België rond 1900 internationale aansluiting vindt met levendige art-nouveauinvloeden, keert Nederland in zichzelf met een streng rationalisme. In het interbellum is het juist Nederland dat aanhaakt bij de internationale avant-garde met de meubels van Gerrit Rietveld en Mart Stam. Maar de kloof was nooit zo groot als in onze eeuw. Onder de noemer Dutch design vieren Nederlandse ontwerpers het kunstzinnige avontuur, terwijl in België de nadruk blijft liggen op vakkundig handwerk.

ArtTinder: Thuis daten met je favoriete werken

Op Design Derby: Nederland-België (1815-2015) wordt ArtTinder geïntroduceerd. In deze installatie kun je je favoriete kunstwerken uit zowel deze tentoonstelling als de vaste collectie selecteren op een computerscherm door ze te swipen naar 'hot' of 'not', net als op de dating-app Tinder. Die voorkeuren worden opgeslagen, waarna je thuis kunt inloggen op het online-videokanaal ArtTube om meer informatie over de werken te bekijken. Op ArtTube zijn bijzondere interviews en portretten te zien van toonaangevende kunstenaars, ontwerpers en curatoren. Die worden aangeleverd door inmiddels vijftien musea in Nederland en België, die daarmee een kijkje bieden achter de schermen bij de opbouw van tentoonstellingen en de restauratie van kunstwerken. Via ArtTinder kun je vragen stellen aan de curator van het museum, waarop een persoonlijk antwoord volgt. De mobiele installatie verhuist in september mee naar het Design museum Gent, waar de expositie - in aangepaste vorm, een uitwedstrijd zeg maar - nog de hele winter te zien is.

Dus toch de koopman versus de vakman? Net als je bijna zwicht voor stereotypen, wordt aan het einde van de expositie alsnog alles overhoop gegooid. Een onderzoek naar hedendaagse mijnbouw in de vorm van bodemonderzoek van huisafval komt niet uit België; deze archeologische recycle-expeditie van de Nederlandse Christien Meindertsma is de meest recente aankoop van het Boijmans. Omgekeerd is het democratische design gemaakt met doe-het-zelf 3D-printers niet afkomstig uit het egalitaire Nederland maar vervaardigd door de Antwerpse Studio Unfold.

Zo eindigt deze derby met slechts één onbetwiste winnaar: het publiek. Design Derby: Nederland -België (1815-2015) is de niet te missen zomerexpositie over vormgeving.

Design Derby: Nederland-België (1815-2015) Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam. T/m 13/9 (daarna van 13/10 tot 13/3 2016 in het Design museum Gent, België). Catalogus euro 29,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden