Intens, rauw en perfecte pop

Er waren twee generaties muzikanten voor nodig om Joy Division en zanger Ian Curtis van het heilige aura te ontdoen....

Gijsbert Kamer

David Byrne was in 1979 zo gefascineerd door de beschrijvingen die hij in de muziekpers las over de Britse popgroep Joy Division, dat hij voor zijn groep een nummer schreef dat moest klinken zoals Joy Division dat volgens beschrijvingen deed.

Gehoord had hij hun muziek nog niet toen Talking Heads dit The Overload opnam voor hun vierde elpee Remain In Light uit 1980. Achteraf onvoorstelbaar dat hij de band uit Manchester, Engeland van wie in 1979 het debuutalbum Unknown Pleasures was verschenen, niet kende. Want The Overload lijkt in alles op Joy Division. Van de diepdonkere zang van Byrne, een treffende imitatie van Joy Divisions Ian Curtis, tot de grijze, in mineurakkoorden gedompelde arrangementen hoor je Joy Division in dit liedje terug.

En dan de tekst: Byrnes ‘terrible signal, to weak to even recognize’ had zo van Curtis kunnen zijn. Luister dit nummer en Atmosphere van Joy Division na elkaar en de overeenkomsten zijn frappant.

Byrne kon er mee wegkomen: het was vooral een eerbetoon van de belangrijkste Amerikaanse new wave band van dat moment aan de beste nieuwe Britse wave band. Maar wie het, zoals Paul Young in 1983, waagde om Joy Divisions Love Will Tear Us Apart als cover op plaat te zetten, werd door de critici gekielhaald.

Het kleine oeuvre van Joy Division was inmiddels heilig verklaard, daar moest iedereen vanaf blijven, zeker een blanke soulzanger als Paul Young. Dat die oude soulliedjes zong was al erg, want het waren de jaren van sombere in zichzelf gekeerde wave: The Cure, Echo And The Bunnymen, Comsat Angels, en The Sound. Soul was muziek voor huisvrouwen, niet voor doemdenkende jongeren. Maar dat hij tussen al die lichtgewicht liedjes door ook Joy Divisions beroemdste song Love Will Tear Us Apart opnam, was pure blasfemie.

Dat Paul Young misschien als eerste de universele waarde van deze popklassieker erkende, en Joy Division daarmee uit het kleine hokje van de alternatieve pop trok, daar wilde toen niemand aan.

Nadat Ian Curtis in mei 1980 zelfmoord had gepleegd kreeg hij een heilige status toebedeeld. Hooguit de zonder hem als New Order doorspelende bandleden mochten zijn liedjes spelen.

Maar New Order had inmiddels een compleet nieuw muzikaal idioom ontwikkeld: elektronische dansmuziek meer bedoeld voor de dansvloer dan voor introverte thuisblijvers.

Op Joy Division dansen was ook eigenlijk een beetje uit den boze. Die muziek was te beklemmend, en intens en greep je rechtstreeks naar de strot. Naar Joy Division luisterde je alleen of met gelijkgestemden, thuis. Het liefst in het donker.

De invloed van Joy Division zou in de jaren tachtig groot blijven, maar er waren minstens twee generaties rockmuzikanten voor nodig om de band en vooral hun zanger van het heilige aura te ontdoen.

Toen de Amerikaanse band Interpol vijf jaar geleden debuteerde met Turn On The Bright Lights leek er een kentering plaats te vinden. Wat de generatie opgegroeid met Joy Division was vergeten, kwam dankzij Interpol weer naar boven, namelijk dat Joy Division vooral een hele goede rock ’n’ roll band was. De ijle gitaarlijnen, de hoekige drumpartijen, het melodische stuwende basspel en vooral de getergde donkere zang, ja het was allemaal precies zoals Joy Division klonk op Unknown Pleasures. Maar wat voorheen als imitatie of blasfemie zou worden afgedaan leek nu ineens te appelleren aan een compleet nieuw publiek. Een publiek dat nog niet geboren was toen Joy Division New Order werd, en een publiek dat een broertje dood heeft aan al die beladenheid.

Interpol maakte goede intense rockmuziek, en dat die op Joy Division zou lijken, nou en. Was Joy Divisions Ian Curtis niet erg beïnvloed door Jim Morrison van The Doors?

Het door Interpol weer geïntroduceerde doemgeluid in de gitaarrock heeft zijn vruchten afgeworpen. Wat dat betreft had fotograaf/regisseur Anton Corbijn geen beter moment uit kunnen kiezen voor zijn speelfilmdebuut Control. Want de naam Joy Division zal op dit Lowlands Festival vaker opklinken. Niet alleen vanwege Interpol zelf dat er optreedt maar ook vanwege die andere band die vaak met hen vergeleken is, Editors.

Ook hun muziek vertoont op het eerste gehoor grote gelijkenis met vooral de eerste Joy Division plaat, vooral dankzij de zang van Tom Smith. Maar er zijn ook verschillen. En precies die verschillen zullen uiteindelijk de gradatie in succes gaan veroorzaken. Want waar Interpols Paul Banks een soort van distantie heeft naar het publiek, straalt Smith warmte uit. Hij betrekt het publiek in zijn emoties, waar Banks de luisteraar buitensluit.

Het maakt de muziek van Interpol mysterieuzer, spannender en daarom misschien aantrekkelijker. Maar velen zullen zich toch liever laten meeslepen door Editors, die op hun tweede, net verschenen album An End Has A Start zelfs neigen naar stadionrock.

Het is opmerkelijk dat muziek als die van Joy Division die nooit voor een groot publiek bedoeld leek, (zanger Ian Curtis had zich immers mede opgehangen omdat hij vreselijk opzag tegen een Amerikaanse tournee die een doorbraak moest forceren) ineens zo wordt omarmd. Niet alleen door Interpol en Editors, maar ook door het Amsterdamse Alamo Race Track.

Zanger Ralph Mulder heeft zich in 2003 intens in vooral de zang van Ian Curtis verdiept. Alamo Race Track was gevraagd rond de Nederlandse première van Michael Winterbottoms film 24 Hour Party People, een aantal optredens te verzorgen. In de film is Joy Division een van de geportretteerde bands uit Manchester, en het verzoek was om een paar liedjes te coveren.

Mulder: ‘Ik hoorde er echt een explosie van rauwheid in, en urgentie. Ian Curtis klinkt heel dicht bij zichzelf, zoals ik dat noem. Heb hem ook geprobeerd na te doen, maar vooral die kracht die zijn stem in de lage registers heeft, bleek heel pittig om me toe te eigenen.’

Wat Mulder vooral geleerd heeft van het instuderen van liedjes als Transmission en Shadowplay, is dat de muziek van Joy Division met heel weinig middelen een enorme zeggingskracht kon krijgen. ‘Soms klonken ze best rommelig maar toch altijd heel direct.’ Hoewel er zeker in Mulders zang en het gitaargeluid van Alamo Race Track gelijkenissen met Interpol doorklinken, voelt hij zich er weinig mee verwant. ‘Ik probeer ook een beetje weg te blijven van dat geluid, op een gegeven moment weet je het wel. Ik zie ons ook niet als echt door Joy Division beïnvloed, maar leerzaam was het wel, dat instuderen van hun liedjes.’

De invloed van Joy Division laat zich ook op een andere manier gelden. Waar op Lowlands dit jaar bands als Editors, Interpol en Alamo Race Track in geluid in meer of mindere mate aan Joy Division refereren, staan er ook bands geprogrammeerd die live nog wel eens willen verrassen met een liedje van Curtis.

Zo is er op Youtube een clipje te vinden van Arcade Fire dat samen met Bono Love Will Tear Us Apart speelt. En op het Britse Glastonbury vergrepen de Amerikaanse Killers zich vorige maand nog aan Shadowplay.

Beide bands tapten uit hetzelfde vat, maar wat een verschil. Waar Arcade Fire in zanger Win Butler iemand heeft die datzelfde getergde en maniakale in zijn voordracht stopt als Ian Curtis destijds, en dus ook zonder Bono Ian Curtis’ meesterproeve tot grote hoogte had kunnen brengen, bakten de Killers er niks van.

Zanger Brandon Flowers stond daar in Las Vegas-decor, achter een potsierlijk met hertengeweien opgetuigd orgeltje. Shadowplay bleek ineens een heel slap liedje waarin Curtis’ briljant verwoordde gevoel van vervreemding verwerd tot een bleke woordenbrij:

In the shadowplay acting out your own death, knowing no more,

As the assassins all grouped in four lines, dancing on the floor,

And with cold steel, odour on their bodies made a move to connect,

But I could only stare in disbelief as the crowds all left

Tja, zulke regels moeten ook Interpol en Editors nog maar zien te schrijven. Ze hebben dan wel iets van het geluid dat Joy Division nog altijd uniek maakt in hun muziek weten te integreren, maar tekstueel mag het kleine oeuvre van Joy Division (twee studioalbums en een paar singles) nog altijd ongenaakbaar heten.

En dat is natuurlijk wat de ooit zo verfoeide Paul Young in 1983 beter begreep dan Brandon Flowers van The Killers nu: de liedjes van Joy Division zijn in al h un rauwheid bovenal perfecte popliedjes.

Op Lowlands loont het de moeite om nu eens vast te stellen hoe het er wat dat betreft voorstaat met het erfgoed van de band die geldt als een van de meest invloedrijke in de huidige rockmuziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden