Intens portret van een familie

De winnares van de KLM Paul Huf Award voegt in het Foam een nieuwe dimensie toe aan het begrip egodocument.

Merel Bem

‘Ja, ik heb mijn camera gebruikt als een soort schild, om me te beschermen tijdens bijna ondraaglijk intense perioden. Maar wanneer ik kijk naar de beelden die ik ermee heb genomen, dan is het alsof ik in een onthullende spiegel kijk.’

Aldus Leonie Purchas (1978), een Britse fotografe die de internationale KLM Paul Huf Award won en dientengevolge een belangrijke tentoonstelling heeft in het Amsterdamse Foam. Belangrijk niet alleen voor Purchas zelf – haar project is uiterst persoonlijk en intiem – maar ook voor de fotografie, en de presentatie daarvan.

Purchas’ project In the Shadow of Things duikt in het leven van Bron, David, Jake, en Domino, respectievelijk de moeder van de fotograaf, de partner van haar moeder, haar (half)broer en haar zus. Let wel: ze duikt niet zoals Maarten van der Weijden maar als een Russische onderzeeër die langzaam onder het wateroppervlak verdwijnt. Zo voel je je ook wanneer je later, via een zwaar zwart gordijn, de tentoonstellingsruimten verlaat: ondergedompeld in een leven dat niet het jouwe is, maar voor even heel tastbaar leek.

De moeder van Leonie Purchas lijdt al jaren aan depressies, die zich hebben ontwikkeld tot een obsessief-compulsieve stoornis. Het komt erop neer dat Bron eindeloos dozen vult met troep, haar kleren verpakt in oude kranten, de dozen weer uitruimt, de inhoud op tafel legt, kasten leeghaalt en opnieuw indeelt, spullen stapelt en demonteert, haar handen wast, nog een keer haar handen wast, opbouwt en neerhaalt – totdat ze doodmoe is, en het enorme, karakteristieke Engelse landhuis een puinzooi.

Om haar krankzinnige en ontroerende verhaal te vertellen, leidt Purchas haar publiek subtiel maar trefzeker de tentoonstelling in. Eerst langs kleine, donkere foto’s vol met onheilspellende en veelzeggende details, gevat achter ouderwets geslepen glas, waardoor de associatie met private familiefoto’s nog sterker wordt.

Dan via een prachtige diapresentatie, die door de bijzondere opeenvolging van beelden en de speciaal geschreven soundtrack de indruk van een korte, sprookjesachtige film achterlaat, naar een achterzaal.

Daar probeert Purchas, door middel van oude foto’s, filmmateriaal en handgeschreven briefjes en zonder overdreven emotionaliteit, erachter te komen waar het nu precies misging in haar moeders leven. Er is nog meer – maar alles weggeven zou zonde zijn. Purchas’ tentoonstelling is juist zo bijzonder omdat ze je bij elke nieuwe stap verrast en je dieper haar familieleven in trekt.

Dat doet ze dus niet middels fotografie alleen. Alles – audiofragmenten, briefjes, muziek, de teksten op de muur én haar foto’s – draagt bij aan het totaalconcept: de voor Foam precies op maat gesneden tentoonstelling, die er in een ander museum weer heel anders uit zal zien.

Wat overigens niet betekent dat haar foto’s niet op zichzelf zouden kunnen staan. Integendeel. Ze zijn fascinerend. Haar werk oogt intuïtief – alsof ze leeft met een camera voor haar gezicht, zo onscherp en dichtbij zijn de beelden soms – maar is tegelijkertijd overdacht gedetailleerd en precies. Dat blijkt ook uit haar andere projecten, geregeld het gevolg van een ‘infiltratie’ in een gezin. Ook wanneer je die foto’s bekijkt, valt Purchas’ aandachtige intimiteit op.

Dat zij in staat is om die intimiteit verder uit te diepen in haar presentaties, en daarin een intrigerende spanningsboog weet aan te brengen, zelfs wanneer het onderwerp haar persoonlijk zo na komt, is knap. Knapper dan wat Nan Goldin, oermoeder van het zogenaamde ‘egodocument’, ooit voor elkaar heeft gekregen.

Zelf lijkt Leonie Purchas ook wel in te zien dat ze iets bijzonders heeft gedaan. ‘Ik denk’, zegt ze in Foam Magazine, ‘dat ik misschien wel verder ben gegaan dan de veilige, fotojournalistieke benadering van fotografie, waarin De Ander het onderwerp is, ongeacht de compassie van de fotograaf.’ Dat klopt. Ga maar kijken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden