ANALYSE

'Integere programma's over de grootste imbecielen'

De belevingswereld van buitenbeentjes is gouden televisie, weet programmamaker Ewout Genemans. Maar aan zijn methode zitten nogal wat dubieuze kanten.

Beeld Martyn F. Overweel

Op de eerste dag van de voorbereiding van dit artikel over Ewout Genemans en zijn productiebedrijf No Pictures Please de eerste mailtjes naar (oud-)werknemers zijn net verstuurd gaat de telefoon. 'Met Ewout Genemans. Ik begrijp dat je achter mijn rug mensen benadert. Ik heb dat liever niet. Zij vinden dat niet fijn. Je brengt ze in een moeilijke situatie. Daarnaast heb ik niets te verbergen. Waarom kom je niet langs voor een interview?'

We maken een afspraak voor een week later. Intussen vraag ik kandidaten van realityprogramma's als Ik heb HET nog nooit gedaan, Het zal me een rotzorg zijn, Fans! en Passie in de polder of ze over hun deelname willen vertellen, desnoods anoniem.

Bijna al Genemans' programma's gaan over afwijkende mensen, met bizarre of extreme hobby's, vaak mensen uit de onderklasse van de samenleving met een laag inkomen en laag opleidingsniveau. Een ADO Den Haag-supporter die met moeite een stukje uit de krant voorleest en een 'tattoeëring' van de ADO-reiger laat zetten, een aspirerende Brabantse rapper die grof geld denkt te gaan verdienen in de porno-industrie, een man van 48 die nog maagd is en poppen in zijn kamer heeft staan stuk voor stuk buitenbeentjes.

Zijn nieuwste programma, 5 Extreem, sinds 14 september op tv, is exemplarisch voor zijn oeuvre: hij maakte afleveringen over een kleuter die aan schoonheidswedstrijden in Florida meedoet, een transseksueel die een geslachtsverandering ondergaat in Thailand, een Nederlandse olifantenjager in Afrika en mensen die als paarden in een weiland grazen en hooi eten.

Voor Ewout Genemans zijn productiehuis No Pictures Please begon, speelde hij in de kinderserie ZOOP en presenteerde hij verschillende televisieprogramma's. Beeld ANP

Geheimhoudingsverklaring

Ewout Genemans is een zeer ambitieus tv-maker, die bekend werd als acteur in de kinderserie ZOOP en als presentator van de kinderprogramma's Willem Wever en het Junior Songfestival. Reinout Oerlemans, die ook begon als soapie en zich opwerkte tot succesvol tv-producent, is zijn grote voorbeeld. Sinds 2009 is No Pictures Please uitgegroeid tot een bedrijf met 25 werknemers en vele freelancers. Skyhigh TV, het productiehuis van Bert van Leeuwen en Marc Dik, dat bekend is van programma's als Project P en Het Familiediner, kocht in 2011 een deel van het bedrijf van Genemans.

Een paar dagen later belt Ewout Genemans weer. 'Je bent nog steeds mensen aan het benaderen. Ik wil dat niet. Die kandidaten hebben een geheimhoudingsverklaring ondertekend. Als ze met jou praten, lopen ze het risico een claim van RTL te krijgen. Dat zijn flinke bedragen. Het gaat vaak om kwetsbare mensen die niet gewend zijn met de pers om te gaan.'

Voor de duidelijkheid: dit zijn de mensen die Genemans zelf op televisie zet. Zijn eerste succes als televisieproducent was het programma Fans! op SBS 6. Genemans volgde mensen met obsessies voor artiesten als Thomas Berge, K3, Gordon en Dennie Christian. Vrijwel zonder uitzondering eindigden deze afleveringen in bittere teleurstelling voor de fans: het is ze niet gelukt om in contact te komen of op de foto te gaan met hun idool.

Genemans legde hun woede-uitbarstingen en huilbuien vast op camera. En in de montage zette hij er een geluidje onder: onheilspellende blazers als iets fout dreigt te gaan, tjirpende krekels als een ongemakkelijk gesprek stilvalt. 'Mijn boosheid werd volkomen uit zijn verband gerukt', zegt een deelneemster van Fans! Ze voelt zich 'vernederd' door de uitzending.

Over de aflevering van Fans! rond zanger Thomas Berge, zei Genemans in een interview met de Volkskrant in 2011: 'Marga ging door het lint toen Thomas niet met haar sprak na z'n concert. Na afloop hebben we (Genemans en zijn toenmalige compagnon Jon Karthaus, red.) urenlang bier zitten drinken om die dag te verwerken. Ook uit een soort blijdschap. We hadden iets bijzonders in handen.'

Imbecielen

De belevingswereld van kwetsbare mensen was gouden televisie, zag Genemans. Na het kijkcijfersucces van Fans! ging hij in dezelfde trant door: in zijn volgende programma Voetbalfans volgde hij supporters van onder meer Vitesse, ADO Den Haag en PSV. Een man van 50 die in zijn achtertuin een krakkemikkig spandoekje met spelfouten maakt zet er een camera op, stel wat quasinaïeve vragen en je hebt fijne gluur-tv. Genemans leunt op de traditie van Frans Bromet, Louis Theroux, Paul Jambers en Man bijt hond, maar geeft er zijn eigen invulling aan.

De supportersverenigingen van FC Utrecht, ADO Den Haag en Feyenoord uitten hun ongenoegen over het programma en hielpen Genemans niet aan een fan van hun club. In een column in het AD leefde sportjournalist Sjoerd Mossou zich in de programmamakers in en omschreef Voetbalfans als 'een heel integer programma gemaakt over de grootste imbecielen die we konden vinden'. De gewone supporters zien we niet in het programma. 'Want die zijn niet grappig genoeg.'

Ook Voetbalfans, het eerste programma dat Genemans voor RTL maakte, werd een succes. De zendergroep herkende meteen zijn talent voor het maken van spraakmakende televisie. Een nieuwe realityserie volgde, Passie in de polder, over Nederlandse (amateur-)pornografen. Deelnemer Rapper Mundo zei later tegen Omroep Brabant dat hij spijt had van zijn deelname. 'Het is een belachelijk programma, met belachelijke deelnemers. Ik ben misschien niet snugger, maar wel snuggerder dan de anderen.'

Daarna maakte Genemans voor RTL realityshows als Het zal me een rotzorg zijn (geïnspireerd door de film Intouchables worden jongeren als buddy gekoppeld aan gehandicapten), Ik heb HET nog nooit gedaan (mensen tussen de 18 en 50 proberen hun maagdelijkheid te verliezen), Echte Penoze (ex-criminelen vertellen over hun leven in de onderwereld), From Russia with Love (Nederlandse mannen gaan in Oekraïne op zoek naar een bruid) en 5 Extreem (mensen met extreme hobby's of levens worden gevolgd). Later dit jaar komt er ook een vervolg op tv van Fans!: Superfans.

Vrijwel al zijn programma's scoren goed: Voetbalfans en Het zal me een rotzorg zijn trokken een half miljoen kijkers, Ik heb HET nog nooit gedaan haalde 700 duizend kijkers. Wat daarbij helpt, is dat de start van een nieuw programma niet zelden gepaard gaat met een relletje. Ook 5 Extreem, waarvan zondag de tweede aflevering werd uitgezonden, veroorzaakte ophef, ditmaal onder natuurliefhebbers: de aflevering over een jager die olifanten neerschiet in Afrika zou volgens tegenstanders geschrapt moeten worden. Zesduizend mensen ondertekenden een petitie.

Zoals vaker gebeurde, kwam Genemans toelichting geven in RTL Late Night. Hij zat er in de aanloop van Ik heb HET nog nooit gedaan, From Russia with Love, Echte Penoze en (twee weken geleden) 5 Extreem. Hij legde uit dat hij de jager volgt omdat hij vindt dat mensen moeten weten dat dit gebeurt. Hij veroordeelde de jager niet: hij staat niet achter diens gedrag, maar keurt het ook niet af. De jager is hier moeiteloos te vervangen door de gestoorde fan, de pornograaf, de crimineel en de vrijgezelle man die een oostblokbruid zoekt Genemans zou slechts registreren.

Stalen gezicht

Als hij op tv verschijnt, is Genemans de redelijkheid zelve, maar kandidaten vertellen dat hij op de set een ander persoon kan zijn. 'De recruiter (de contactpersoon voor deelnemers, red.) en Genemans speelden good cop bad cop', zegt Mario, deelnemer van Ik heb HET nog nooit gedaan. 'Hij was heel zakelijk en rechtdoorzee: 'Ik wil die shots gefilmd hebben, klaar.' Als ik daar iets te lang tegen inging, kwam de recruiter, die doet alsof hij aan jouw kant staat. Een stalen gezicht heeft Genemans, als hij een idee in z'n hoofd heeft, krijg je er echt niks tussen. En achteraf was hij weer erg aardig. Hij is nou eenmaal ook een acteur.' Meerdere keren werd Mario onder druk gezet, bijvoorbeeld toen hij tegen zijn zin naar een stripclub moest. 'We hebben toen een half uur voor die tent staan ruziën.'

De geruchten dat de deelnemers van zijn programma's ook weleens acteren zijn hardnekkig. Zo schreef ene Linda Dummer, die als 'date' meedeed aan Ik heb HET nog nooit gedaan, op een forum: 'Het is inderdaad niet echt, ik ben actrice en heb geen interesse in Marc. Jullie kijken naar een programma dat fake is, geacteerd. Marc en de overigen zijn wel maagd, maar hun dates zijn voornamelijk actrices.'

Bij een castingbureau is het profiel van Linda terug te vinden, maar ze wil niet meer over de kwestie praten. In de aflevering geeft een datingconsulente van het bureau Mens & Relatie maagd Marc advies en raadt ze date Linda aan. Volgens een woordvoerder van Mens & Relatie kon het bedrijf geen date vinden voor Marc, omdat het zo'n 'bijzondere man' was. Hoe de producenten aan Linda kwamen, weet hij niet.

Beeld uit Ik heb HET nog nooit gedaan. Beeld RTL XL

Kandidatenbureau's

Veel deelnemers van programma's van No Pictures Please komen van 'kandidatenbureaus', zegt een woordvoerster van RTL 5. 'Je kunt niet op straat al je kandidaten vinden.' Het gevolg is dat veel kandidaten in meerdere programma's meedoen, wat hun geloofwaardigheid niet ten goede komt. Dit zijn doorgaans mensen die beroemd willen worden en aan zo veel mogelijk programma's meedoen.

Een jongen die ook als 'date' meedeed aan Ik heb HET nog nooit gedaan zegt dat de uitzending in scène was gezet. In de aflevering wordt gezegd dat hij en het maagdelijke meisje elkaar onlangs hebben ontmoet. In werkelijkheid zijn ze al jaren vrienden. 'De hele date was fake. Ik deed het om haar op haar gemak te stellen.' Hij zegt dat de producent hiervan op de hoogte was.

'Eigenlijk was alles geacteerd', zegt Mario. 'Op elke locatie waar we kwamen was een verhaal uitgedacht. Als de producer vond dat we het niet goed uitvoerden, viel hij tijdens het gesprek in. 'Vraag nu eens aan Mario...' En dan deden we dat.'

Op de vraag of het reality of gescript was, zegt deelnemer Jayden: 'Laten we het op beide houden.' Hij werd gekoppeld aan een spastische jongen in Het zal me een rotzorg zijn en werkt (deels) als acteur. 'Er werd omwille van de kijkcijfers geconcentreerd op alle negatieve dingen. Uitspraken van mij werden zo achter elkaar geplakt dat het leek alsof we constant ruzie hadden.' Na de uitzending ontving hij doodsbedreigingen. No Pictures Please steunde hem nauwelijks, zegt hij.

Kletsmajoren

Bijna alle benaderde kandidaten vertellen dat hun werd beloofd dat ze van tevoren de beelden mochten zien. In de praktijk gebeurde dit nooit. Ze zagen zichzelf voor het eerst op tv terug: vaak constateerden ze dat de voice-over hen met een sarcastisch commentaar belachelijk maakte of dat hun woorden waren verdraaid in de montage. Klachten moesten de kandidaten indienen bij de recruiter. Het standaard antwoord was dan: 'Daar heb ik geen controle over, sorry.'

Een paar mensen die voor dit artikel werden benaderd, wilden niet meewerken, omdat ze niet meer met het programma geassocieerd willen worden. 'Het zijn kletsmajoren', zegt een meisje dat meedeed aan Ik heb HET nog nooit gedaan over de producenten. 'Genemans probeert over de ruggen van mensen hogerop te komen', zegt een deelneemster van Fans!. 'Hoe hij met mensen omgaat is beledigend.'

'Het idee van Ik heb HET nog nooit gedaan is mensen belachelijk maken om hun afwijkende levensstijl', zegt Mario. Hij werd benaderd omdat hij een 'brony' is, een mannelijke liefhebber van animatieserie My Little Pony. 'Ik denk dat ik het stereotype moest bevestigen dat bronies kinderachtig zijn en dus nog maagd.'

Op de Facebookpagina van Ik heb HET nog nooit gedaan werden de leukste en gênantste fragmenten geplaatst. Zoals het filmpje met maagd Marcel, een forse jongen. Terwijl hij met zijn date een hotdog eet, bespreken ze dat eten een troost kan zijn. Er is een droevig pianodeuntje onder gemonteerd. 'Ik schaam me een beetje nu ik het terugzie', reageert hij eronder. 'Ach', zegt Alex, een andere deelnemer, 'dan moet je eens weten hoe ik me voel, ik kan die Ewout wel wurgen om sommige stukjes.'

Anoniem

Een dag voor het interview met Genemans gaat de telefoon weer. Een woordvoerster van RTL 5 wil graag het gesprek bijwonen: het gaat immers ook over de zender. Even later belt ze weer: 'Wat ga je Ewout eigenlijk voorleggen?' Een paar voorbeelden van kandidaten die zeggen geacteerd te hebben of onder druk zijn gezet, antwoord ik. 'Wij kunnen niet op anonieme bronnen reageren. Ga je specifiek zeggen om welke mensen en afleveringen het gaat?' Alleen als die mensen niet in de problemen komen, zeg ik. Dat moet ze even overleggen. Een kwartier later belt ze terug: 'Het interview gaat niet door.'

Nadat het artikel donderdagmiddag naar hem is gestuurd, belt Genemans 's avonds twee bronnen uit dit stuk die in eerste instantie met naam genoemd werden. Mario wil vervolgens anoniem worden geciteerd. Jayden wil zijn hele verklaring terugtrekken. Hoewel hij zijn citaten al had goedgekeurd en via Facebook een duimpje stuurde, vindt hij het verhaal nu te negatief. Hun namen zijn gefingeerd.

RTL 5 en No Pictures Please herkennen zich niet in dit artikel en willen niet inhoudelijk reageren.

Meer voor mannen

Naast het programma 5 Extreem op RTL 5 is momenteel een ander programma van No Pictures Please, het productiebedrijf van Ewout Genemans, op RTL 7 te zien: Nog meer voor mannen. Presentator Maxim Hartman springt in de bres voor mannen. ‘Mannen worden links en rechts keihard ingehaald door vrouwen’, zegt hij. ‘Als het in dit tempo doorgaat, is de man over tien jaar uitgeroeid of alleen nog in de dierentuin te bezichtigen. Zelfs een Johan Derksen zit thuis zwaar onder de plak. Dat zegt genoeg over de noodzaak van dit programma.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden