Inspiratie uit bijbel en natuur gaven carrière Tournier vorm

De Franse schrijver Michel Tournier, die maandagavond op 91-jarige leeftijd overleed in zijn huis in Choisel, niet ver van Parijs, heeft Duitsland altijd als zijn tweede vaderland beschouwd.

Beeld AFP

Zijn beide ouders werkten als germanisten aan de universiteit, hij had een Duitse gouvernante en alle zomervakanties werden uiteraard bij de Oosterburen doorgebracht. Duits sprak hij vloeiend.

Ook zijn bekendste boek, De Elzenkoning, uit 1970, speelt zich voor het grootste deel af in Duitsland. Voor hoofdpersoon Abel Tiffauges is het vlakke, eindeloze Oost-Pruisen, waar hij als krijgsgevangene terecht komt, een plek waar hij paradoxaal genoeg een gevoel van vrijheid ervaart zoals hij dat niet eerder heeft gekend.

De Elzenkoning is de tweede roman van Tournier en werd bekroond met de Prix Goncourt. Hij is eigenlijk direct opgenomen in het canon van de moderne klassiekers. Intussen zijn er alleen al in Frankrijk zo'n 600 duizend exemplaren van verkocht. De Nederlandse vertaling is van Jenny Tuin. Tourniers latere werk is door Jeanne Holierhoek vertaald.

Natuur

Michel Tournier was een laatbloeier. Nadat hij op 24-jarige leeftijd voor de tweede keer zakt voor zijn filosofieconcours (zijn droom om filosofie te doceren aan de universiteit gaat in rook op), verdient hij jarenlang de kost als vertaler van non-fictie en met kleine baantjes voor radio en televisie. In de jaren zestig begint hij te schrijven.

Zijn debuut Vendredi ou les Limbes du Pacifique (Vrijdag, of het andere eiland) verschijnt als hij 42 is, in 1967. Het wordt met lof ontvangen en bekroond met de Grand Prix du roman de l'Académie française. Het is een variatie op het wereldberoemde verhaal van Daniel Defoe, maar vanuit het gezichtspunt van het hulpje van Robinson Crusoë, Vrijdag. Bij Tournier kiest Crusoë ervoor om op zijn eiland te blijven: een keuze vóór de natuur en tégen cultuur. Enkele jaren later herschrijft Tournier deze roman voor de jeugd: Vendredi ou la vie sauvage is nog altijd een veel gebruikt boek bij de filosofielessen van Franse kinderen.

Bijbel

Natuur en mythologie blijven belangrijk in Tourniers romans. Vrijdag is een interpretatie van de mythe van 'de goede wilde'. In De Elzenkoning wordt het tot de verbeelding sprekende thema van Sint Christoforus uitgewerkt. De oorsprong van de beschermheilige van de reizigers ligt in het verhaal waarin Christoforus Jezus een rivier overdraagt, zonder dat hij weet wie hij op zijn rug heeft. Hij bezwijkt bijna onder zijn last. Hoofdpersoon Abel Tiffauges ervaart een onbeschrijfelijke vreugde wanneer hij een kind draagt. Hij voelt dat dit is waarvoor hij is voorbestemd. In Duitsland, 'in het koude en doordringende licht van het hoge noorden' waar alle 'symbolen met een ongeëvenaarde felheid schitterden', vindt hij hiervoor steeds meer aanwijzingen.

Behalve voor het verhaal van deze beschermheilige, is de bijbel een overvloedige inspiratiebron voor Tournier. Zo is ook het beloofde land een veelvuldig terugkerend thema, met name in Eleazar, of De bron en de struik, zijn laatste roman die verscheen in 1996. Van 1972 tot 2010 maakte Tournier deel uit van de prestigieuze Académie Goncourt, de jury die jaarlijks de belangrijkste literaire prijs van Frankrijk uitreikt.

Michel Tournier in 1970, toen hij de Prix Goncourt won voor zijn boek De Elzenkoning Beeld AFP

Oud

Behalve romans schreef Tournier ook korte verhalen, een vijftiental essaybundels en jeugdboeken. Hij had er veel plezier in om voor de promotie van zijn boeken rond te reizen om erover te vertellen. De afgelopen jaren echter leefde hij teruggetrokken in een gerestaureerde pastorie in Choisel, een dorpje ten zuidoosten van Parijs. Tot zijn eigen ongenoegen.

In de zomer van 2012 klaagde hij erover tegen twee journalisten van De Morgen die hem kwamen interviewen: 'Ouderdom is vreselijk. Ik hoop maar dat ik niet teveel onzin uitkraam.' Maar schrijven deed hij nog. Hij werkte aan 'een positief boek', Mirabilia ('bewonderenswaardige dingen') als tegenwicht voor de dagelijkse ellende die we via het nieuws over ons heen gestort krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden