Column Herien Wensink

Ingrijpen in romans op toneel is geen schande, maar een must

Herien Wensink

 Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Rutger Pontzen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

Handen af van onze Wolkers! Kunnen ze wel, tegen een dode schrijver? En een vaderlandse held bovendien! Op de piek van het twitterstormpje over de nieuwe toneelversie leek het even alsof Turks Fruit de nieuwe Zwarte Piet geworden was. Weer belandde een stukje Hollands erfgoed op de vuilstort, dit keer door toedoen van een stel vrouwelijke fatsoensrakkers dat te preuts geworden was voor de verworvenheden van de seksuele revolutie.

De meningen vormden zich sneller dan mijn artikel uitgelezen was – daarbij geholpen door de ietwat misleidende kop online. Zo ontstond algauw de indruk dat vier vrouwen Wolkers’ roman ingrijpend zouden willen opkuisen. En anders wel verbranden.

Onmiddellijk regende het termen als braaf, preuts en, natuurlijk: censuur! Maar wie de theatertekst leest, ziet direct dat de makers willen dat hun voorstelling net zo geil, vitaal en overvol is als het boek. Ze houden van Turks Fruit en ze houden van Wolkers. Ze willen die verstokte testosteronbom met zijn bruisende, vlammende, stampende taal juist dolgraag eer aan doen. In een hedendaagse bewerking voor het theater.

Ja, er waren een paar twijfelpuntjes. Bijvoorbeeld dat het anno 2019 onwaarschijnlijk is dat Olga niet werkt en zich geheel aan de grillen van een man uitlevert. Ook wilden de makers haar autonomer maken op seksueel gebied – omdat vrouwen dat inmiddels nou eenmaal zijn. Hier moesten dus geen tere vrouwenzieltjes beschermd worden tegen Wolkers’ vuilpijperij, nee, deze nieuwe Olga eist juist een gelijk aandeel in de geilheid op. Tot zover de verpreutsing van ons nationale erfgoed.

En ja, het gesprek ging ook over zaken die toen niet, en nu wel, als verkrachting worden gezien. En die je dus – in een nieuwe theaterversie, nogmaals – wellicht anders moet ensceneren. Verontwaardiging alom: Hoho, dit is Grote Kunst! Daar mag je niet aan morrelen! Wolkers zou zich omkeren in zijn graf (en zich daarna nijdig afrukken).

Nu vergaten de koene strijders voor de vaderlandse cultuur dat elke bewerking van een roman om dit soort ingrepen vraagt. Ook de film verschilde van het boek. Een nieuw kunstwerk wordt altijd nú gemaakt en elke tijd legt zijn eigen accenten. Sommige dingen die 50 (of 500) jaar geleden gewoon waren, zijn nu raar, archaïsch, verouderd. Daarom vragen Shakespeares als Othello (racistisch) en Het temmen van de feeks (seksistisch) ook eigentijdse aanpassingen. Nauwelijks iemand die daarover klaagt.

Onder de meer inhoudelijke bezwaren was het argument dat deze bewerking voorbij zou gaan aan ‘de essentie van de roman’ (ja, Olga wordt infantiel afgeschilderd, maar dat moet, want het is een wraakroman). Maar wie bepaalt wat die essentie is? Voor de ene lezer is Turks Fruit een wraakroman, voor de ander sublieme satire, de derde vindt het een universeel liefdesverhaal – zoals de makers van deze toneelversie. Die verschillende interpretaties laten juist zien hoe rijk en interessant het boek is.

Ingrijpen in klassieke werken op toneel is geen schande, maar een must: niet alleen onvermijdelijk maar zelfs noodzakelijk. Alleen dan behouden ze hun levendigheid en relevantie in andere tijden, voor een nieuw publiek. Een al te eerbiedige re-enactment resulteert slechts in folklore. En dat is wel het laatste wat je Wolkers gunt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden