Ingetogen monologen over afscheid

Innemende lezers Noraly Beyer en Joost Prinsen scheppen een melancholieke sfeer. Actrice Rian Gerritsen breekt daar al te onstuimig doorheen.

Over de stoelen in de zaal van de Leidse schouwburg liggen witte zakdoeken met een grote roze traan erop. In de persmap zit informatiemateriaal over het Landelijk Steunpunt Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ).Wat verder direct opvalt: het aanzienlijk aantal mensen dat je niet per se regelmatig in het theater ziet: bekende Nederlanders.

Vertrouwde formule

Het is de première van De Afscheidsmonologen, een voorstelling waarin diezelfde bekende Nederlanders vroeger of later ook zullen optreden. Dat is inmiddels al bijna een vertrouwde formule, na De Vagina Monologen, De Gesluierde Monologen en Het Goede Lichaam: een thema, één vast gezicht, en vervolgens per voorstelling een wisselende cast van in meer of mindere mate publieke figuren en professionele acteurs. Er wordt niet echt gespeeld, maar gelezen.

Producent Bos Theaterproducties rept ook al van ‘de monologenreeks’, en de laatste in het rijtje gaat dus over: de dood. Bovengenoemd VPTZ, dat zijn vijfentwintigjarig jubileum viert, werkte mee aan de voorstelling.

Vast gezicht van De Afscheidsmonologen is actrice Rian Gerritsen, en als gastlezers op de première (het is altijd een verrassing wie je voor je krijgt) zien we Joost Prinsen en Noraly Beyer.

In zekere zin een veilige keuze, want beiden hebben ervaring op toneel; zo stond Beyer vorig seizoen in Medea van het Noord Nederlands Toneel. Als nieuwslezeres, maar toch.

Stoel

Tien scènes doen ze. Niet allemaal zijn het strikt monologen; soms trekt iemand een stoel bij, geeft weerwoord, of levert commentaar. Tussendoor horen we gedichten van Judith Herzberg.

Ook steeds aanwezig is muzikant Arend Niks, die het geheel completeert met verrassende composities, spel op onder meer een blaaspiano, en af en toe een woord.

De uitgereikte zakdoeken zouden kunnen doen vrezen voor veel heftige emotie, maar daarvan is geen sprake. De teksten (van onder anderen Nilgün Yerli, Esther Gerritsen, Sara Kroos, Kees van Kooten, Gijs Scholten van Aschat) zijn afwisselend ingetogen, weemoedig, schrijnend, maar ook geestig en met vaak onvermoede wendingen.

Steeds net vanuit een ander perspectief benaderen ze het gegeven van afscheid nemen, van ziekte, angst, het sterven, achterblijven. Neem daarbij het innemende ‘spel’ van Prinsen en Beyer, aangevuld met fraaie videobeelden, en hun scènes ademen een melancholiek sfeer.

Evenwicht

Rian Gerritsen stelt daar evenwel een onstuimige manier van acteren tegenover, en dat haalt het evenwicht zo nu en dan behoorlijk uit de voorstelling. Mogelijkerwijs bedacht om voor duidelijke afwisseling tussen de delen te zorgen, schiet die aanpak zijn doel voorbij. Afgezien van een tekst over de rol van de vrijwilliger in de terminale zorg speelt ze haar stukken op steeds dezelfde toon, hard, bijna over de top.

Die afwisseling had dan kunnen komen van nog een ander soort verhalen; de onderhavige gaan voor het grootste deel over afscheid en sterven na een ziekbed. Onderwerpen als zelfmoord, abrupt verlies van een kind of euthanasie komen niet aan bod.

Misschien heeft het te maken met de samenwerking met het VPTZ, maar het voelt als een gemiste kans om deze toch behoorlijk actuele kwesties niet in de voorstelling op te nemen.

Joost Prinsen (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden