Recensie Descartes in Amsterdam

Ingenieus plot in filosofische detective; petje af voor Descartes en Dooremalen (vier sterren)

Hans Dooremalen: Descartes in Amsterdam

Boom; 254 pagina’s; € 20,-.

‘Filosofische detective’ staat er op de omslag van Descartes in Amsterdam van Hans Dooremalen. Is het een waarschuwing of een aanbeveling? In elk geval gaat het om een ander soort boek dan je normaal van uitgeverij Boom en zijn auteurs mag verwachten. Als wetenschapsfilosoof was Dooremalen onder andere medeauteur van een gedegen commentaar bij de Nederlandse vertaling van Novum Organum van de 17de-eeuwse Engelse denker Francis Bacon. Nu ontpopt hij zich dus als thrillerauteur.

Het ligt voor de hand dat Descartes in Amsterdam begint met een lijk dat op 2 oktober 1634 buiten de Westerkerk wordt gevonden. De Franse wijsgeer René Descartes, die toevallig in de buurt woont, wordt bij het onderzoek naar deze mysterieuze dood betrokken. Er is namelijk een satanisch symbool bij het lijk aangetroffen, waardoor al snel aan hekserij wordt gedacht. Wanneer meer moorden volgen, met steeds begeleidende satanische tekenen, worden twee vrouwen gearresteerd. Op de pijnbank leggen ze een bekentenis af. Ze zullen als heksen worden verbrand. Zal het Descartes lukken om hen te redden door in een pleitrede de ware toedracht van al die vreemde gebeurtenissen te ontrafelen?

De belangrijkste voorganger van Descartes in Amsterdam lijkt mij De naam van de roos van Umberto Eco. Daarin wist het alter ego van de 13de-eeuwse monnik William van Ockham met behulp van zijn nieuwe empirische benadering de nodige moorden op te lossen. In de Amsterdamse roman beroept Descartes zich ook voortdurend op zijn wetenschapsmethode. Dooremalen zet die kundig uiteen. Binnen een spannende context, die tot doorlezen uitnodigt, krijgt de lezer zo een aardig inzicht in de wetenschapsfilosofie van Descartes.

De invloed van de bestsellers van Dan Brown op Descartes in Amsterdam lijkt mij ook duidelijk. Net als deze auteur stopt Dooremalen veel historische uitleg over het 17de-eeuwse Amsterdam in zijn tekst. Er is zelfs een kaart van het toenmalige Amsterdam bijgevoegd, waarop de locaties waar het verhaal zich afspeelt terug te vinden zijn.

Je mag de plot van een detective nooit verraden, maar ik durf wel te verklappen dat hij ingenieus is. Eerst dacht ik dat er iets niet klopte, maar toen ik terugkeerde naar de methodische opmerkingen van Descartes kon ik alleen maar mijn petje afnemen voor Descartes en Dooremalen samen.

Misschien is er zo toch een nieuw literair genre geboren. Wat te denken van ‘Bacon in Londen’ of ‘Wittgenstein in Wenen’. Als Dooremalen ze schrijft zal ik ze graag lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.