InterviewInge Schilperoord

Inge Schilperoords boek over een pedoseksueel werd verfilmd: ‘Het is een oefening in empathie’

Inge SchilperoordBeeld Valentina Vos

Schrijver Inge Schilperoord wilde met haar boek Muidhond de pedoseksuele Jonathan juist níét neerzetten als een monster. Daarin slaagde ze zo goed dat het nu is verfilmd. 

‘Ge zijt een vrij man, Jonathan’, klinkt het in de openingsscène van de film Muidhond. Beelden van een gevangenis, flashbacks naar momenten op de luchtplaats, waar Jonathan door medegevangenen wordt afgetuigd. En dan: de gevangenispoort die openzwaait, Jonathan die in een bus stapt en door een kaal landschap terugrijdt naar huis.

Wie het niet al door de publiciteit rond de film (of het boek uit 2015) had meegekregen, heeft inmiddels een donkerbruin vermoeden gekregen: Jonathan is een veroordeelde pedoseksueel. En met hém moet je dan als kijker anderhalf uur optrekken. Het liefst moet je ook nog wat empathie voor hem opbrengen, anders wordt het wel een hele kluif.

Maar het is meesterlijk gelukt dat te bewerkstellingen, constateert Inge Schilperoord opgelucht. Zij, de auteur van Muidhond maar ook forensisch psycholoog, heeft destijds met haar boek hetzelfde willen doen: haar hoofdpersoon niet neerzetten als een monster, maar als een mens van vlees en bloed. De film, die sinds donderdag in de bioscoop draait, heeft mooie recensies gekregen, Schilperoord mag niet klagen. Maar spannend was het wel.

Want hoe is het voor een schrijver om te zien wat je ooit achter je computer hebt bedacht? Zijn de personages zoals je ze in je hoofd had, is het verhaal wel recht gedaan of wordt het, om het in sappig Vlaams – Muidhond is een Belgische productie – te zeggen, een schabouwelijke film?

‘Een boek verfilmen is een karbonade opdrinken met een rietje’, zei Peter Buwalda ooit – de verfilming van zijn roman Bonita Avenue, die er overigens nooit is gekomen, boeide hem totaal niet. De verfilming van Het diner kwam er wel. ‘Ik zou hem niet als dvd cadeau doen’, zei de schrijver van het boek, Herman Koch, achteraf. Tommy Wieringa maakte zich al grote zorgen toen hij een vroege versie van het script van zijn roman Joe Speedboat onder ogen had gekregen. Hij liet de verfilming door de rechter verbieden, want het verhaal werd in zijn ogen veel te banaal. Wieringa, terugkijkend in 2014: ‘Het bracht me drie jaar kopzorgen. (...) Het zou natuurlijk fantastisch zijn als van je boek iets schitterends wordt gemaakt, iets episch. Maar helaas, er zijn zo weinig voorbeelden van.’

Een te kleine bak

Van haar boek ís iets schitterends gemaakt, zegt Schilperoord (46). Terwijl het ook anders had kunnen uitpakken; niet lang na het verschijnen van haar boek – en de stroom juichende recensies – stonden er zelfs drie filmmakers op de stoep die de rechten graag zouden kopen. Het was maar afwachten wat zij zouden uithalen met haar verhaal. 

Om een weloverwogen keuze te kunnen maken, bekeek Schilperoord films van alle drie de makers. Zo stuitte ze op een film van de Vlaamse cineast Patrice Toye, Rosie, over een beschadigd 13-jarig meisje dat in een gesloten jeugdinstelling verblijft. Schilperoord zag de verwantschap met haar eigen onderwerp en vond het bovendien een prachtige film, dus de keuze was snel gemaakt: Toye en niemand anders zou Muidhond verfilmen.

Op een dag kort na zijn vrijlating haalt hoofdpersoon Jonathan een muidhond, ook bekend als zeelt, uit een meertje in de duinen. Prompt staat zijn nieuwe buurmeisje van 9 voor zijn neus: mag ze naar de vis komen kijken, die Jonathan thuis in een aquarium heeft gestopt? Het is een beklemmend, steeds terugkerend beeld in de film, de grote vis in zijn veel te kleine waterbak, symbolisch voor de fuik waarin Jonathan zwemt. Steeds vaker zoekt hij de nabijheid van zijn buurmeisje. Terwijl hij wéét dat hij bij haar moet wegblijven. De kijker ziet zijn worsteling en kan alleen maar vurig hopen dat hij zich niet aan haar vergrijpt.

Jonathan is gebaseerd op de worsteling van een patiënt die ze ooit heeft onderzocht, vertelt Schilperoord, een man die in de TBS-kliniek zat waar ze regelmatig werkt. ‘Die man háátte zichzelf om zijn pedoseksualiteit, hij leed eronder en hij schaamde zich diep. Een mooi uitgangspunt voor een boek, vond ik, dat niet alleen over een pedoseksueel zou gaan, maar dat een universeler verhaal kon vertellen over het menselijk tekort. We kampen tenslotte allemaal weleens met verboden gevoelens en met neigingen die we moeten onderdrukken, ik heb ook verliefdheden gekend die er niet mochten zijn. Alleen: als het een kind betreft is het fouter dan fout natuurlijk, daarover kun je met niemand praten. Dat moet heel eenzaam zijn.

Inge Schilperoord: ‘Mijn boek is een oefening in empathie.’Beeld Valentina Vos

‘We leven in een tijd waarin veel aandacht is voor slachtoffers en dat moet ook, dat is ontzettend belangrijk. Maar we moeten ook omkijken naar daders, want het wordt er niet beter op ze alleen maar keihard te straffen en de ruiten bij ze in te gooien. Uit onderzoeken blijkt dat ze isoleren het slechtste is dat je kunt doen, daarmee wordt de kans op recidive alleen maar groter. In die zin is mijn boek een oefening in empathie. 

‘Ik ben heel blij dat regisseur Patrice Toye die lijn heeft gevolgd, al heeft ze wat veranderingen aangebracht in het verhaal. Ze wilde nooit een boekverfilming maken, vertelde ze. Ze wilde Muidhond in eerste instantie niet eens lezen; ze heeft twee jonge dochters en wilde zich helemaal niet verdiepen in zo’n getroebleerde geest. Maar ze deed het toch en haar trof precies wat mij ook trof in de man waarop Jonathan is gebaseerd; ze wilde zijn humane kant laten zien.’

Schilperoord heeft niet meegeschreven aan het scenario, maar heeft de verfilming van haar boek wel nauwlettend gevolgd en een aantal keer de set bezocht. ‘Dat was een ongelooflijke ervaring. Het is zo raar dat alles klopt met hoe je het in je hoofd had: het duingebied dat ik had beschreven, de overgebleven huizen in een afbraakbuurtje, de visfabriek, alles was precies zoals in het boek. Het was ook bloedheet de hele tijd, net zoals ik het bedacht had. Het was bijna beangstigend. Jonathans buurmeisje heb ik gewoon verzonnen, maar toen ik de jonge actrice zag die haar speelt, Julia Brown, kon ik alleen maar denken: ze ís het, ze is precies zoals in mijn hoofd. Jonathan is wat jonger dan in het boek, maar wat ik heel knap aan Tijmen Govaert vind, die de rol speelt, is dat hij met één blik alles kan zeggen: hij voelt oprechte liefde voor het meisje, maar geilt ook op haar, zonder dat het te creepy wordt. Die mix, dat is briljant.’

En de muidhond uit de titel? Schilperoord lacht. ‘Weet je dat ik zo’n vis nog nooit in het echt had gezien? En opeens was-ie daar op de set, in een grote watertank. De hele verfilming was een soort droom, dat maak je maar één keer in je leven mee. Ik ben bezig met een volgende roman, ja. Maar nee, ik heb er nog geen seconde aan gedacht of die te verfilmen is.’

VKM960_ Inge Schilperoord muidhond boekBeeld x
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden