INDIANA JONES IN MUZIEKLAND

De jazzpianist Michiel Borstlap kreeg opdracht een opera te schrijven voor de emir van Qatar. Hij vertelt nu het verhaal van een krankzinnige, zweterige achtbaanrit....

Een opera schrijven voor de emir van het steenrijke oliestaatje Qatar: het klinkt als een droomopdracht. Dat wordt werken onder luxe omstandigheden met zeeën van tijd en de beste mensen. De eerste Arabische opera in de geschiedenis, daarvoor wordt vast alles uit de kast gehaald om het een succes te laten worden. Het bleek een tikje anders te liggen.

Drie jaar geleden gonsde het plotseling door de jazzscene. De pianist Michiel Borstlap was bezig met zijn eerste opera. Een opdracht van de emir van Qatar, sjeik Hamad bin Khalifa Al-Thani, en diens vrouw, Mozah. Je vraagt je van alles af bij zoiets. Hoe had Borstlap, toch al handig met sponsors en endorsements, dit nu geflikt? Hoe loopt zoiets? En achteraf: hoe ging het, daar in Qatar? Viel er een beetje te werken? Michiel Borstlap heeft een boek geschreven waarin hij het allemaal vertelt. Het is een verhaal om van te smullen, want het was één grote verschrikking.

De jazzpianist kreeg de opdracht voor de opera Avicenna op een toevallige manier in de schoot geworpen. Zijn Egyptische vriendin werkte voor de producent van het project. Tijdens een vakantie aan de Egyptische kust wordt ze gebeld door haar baas. De Qatarese hofcomponist moet worden geholpen door haar vriend en wel onmiddellijk.

Vanaf dat moment bevindt Borstlap zich in een krankzinnige, zweterige achtbaanrit van tien weken. Want precies zoveel tijd rest er nog voor de première.

Opera in Qatar leest als een trein. Borstlap beschrijft de gebeurtenissen in een vlotte, ter zake doende stijl zonder veel uitweidingen of pogingen tot mooischrijverij. De feiten zijn barok genoeg. Grootse paleizen, helse autoritten, louche figuren, een held van een Italiaanse dirigent, waardeloze musici uit Roemenië, dreigende Arabische advocaten, een puissant rijke monarch en een incapabele hofcomponist die kermend zingt van ‘Achla bachla bachla achlaaa!’, het is Indiana Jones in muziekland, gecombineerd met Fawlty Towers.

Ondertussen krijg je een goede indruk van hoe het componeren van een opera in zijn werk gaat. Alles gebeurt razendsnel en onder hoge druk, waardoor de essentie overblijft. Ook hier blijkt wat de nestor van de Nederlandse muziek Louis Andriessen al eens zei: componeren is één procent inspiratie en negenennegentig procent transpiratie. Opgesloten in een appartement in Caïro samen met zijn synthesizer en zijn vriend, de klassieke pianist, muziekexpert en programmamaker Melchior Huurdeman, buffelt Borstlap er op een dieet van wijn, sigaretten en matig voedsel in enkele weken honderdvijftig minuten muziek uit. De rest van de tijd is nodig om met hulp van kopiisten en instrumentatoren alle partijen te noteren, over de instrumenten te verdelen, van tekst te voorzien, enzovoorts. Dat laatste is extra bewerkelijk omdat Arabisch van rechts naar links wordt gelezen en muzieknotatie van links naar rechts.

De opera met honderd man orkest, een podium ter grootte van vier voetbalvelden, honderden figuranten, paarden en kamelen, groot koor en zestien zangers zal een van de slechtst georganiseerde producties in de geschiedenis blijken. De muziek is nog het minste probleem, ondanks het feit dat Borstlap voortdurend onder druk wordt gezet, ternauwernood aan een miljoenenclaim ontsnapt en op een gegeven moment niemand meer vertrouwt.

De eerste Arabische opera, door de politiek betrokken en kunstminnende emira bedoeld om de beschaving van het Midden-Oosten aan te tonen, mondt achter de schermen uit in een botsing van culturen. Borstlaps vriend Theo van Gogh had tevoren nog gewaarschuwd: je moet nooit voor moslims gaan werken. Maar het is vooral een combinatie van factoren die fataal blijkt, met een hoofdrol voor de geldbeluste producent. Samen met de andere personages zorgt hij voor ijzersterke scènes. Dirigent Davide Crescenzi, tijdens een tranentrekkend slechte repetitie: ‘Uit respect voor de muziek van de componist doen we deze aria nog een keer.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden