Indiaans familiedrama

THE HIAWATHA is David Treuers tweede roman. Twee jaar geleden debuteerde deze jonge Amerikaanse schrijver met Little. Treuer is van indiaanse afkomst, een afstammeling van de Ojibwe....

The Hiawatha speelt zich af in dezelfde kring, ongeveer in dezelfde tijd (tussen eind jaren veertig en begin jaren tachtig) en min of meer in dezelfde streek, zij het dat de nadruk nu ligt op de trek naar de stad. In de jaren vijftig en zestig trokken indianen, daartoe aangezet door de overheid, in groten getale weg uit de reservaten om zich in grote steden te vestigen. De titel verwijst naar een afgedankte trein die op een afgelegen rangeerterrein staat weg te roesten en nog slechts dienst doet als ontmoetingsplaats voor de jonge Lester en zijn nog jongere vriendin Vera. Ook in deze roman vormt een moord de kern van het verhaal.

Na de dood van haar echtgenoot Jacob reist de berooide Betty in 1960 met vier kleine kinderen vanuit een reservaat naar Minneapolis, in de hoop daar een bestaan op te kunnen bouwen en haar kinderen enige toekomst te verschaffen. Maar de grote stad heeft mensen zoals zij slechts een marginaal bestaan, minachting, maar zeker geen toekomst te bieden. Na ruim twee decennia zijn twee van haar kinderen gestorven, is er een verdwenen, en komt haar oudste zoon Simon, de hoofdpersoon van de vertelling, net uit de gevangenis, waar hij een straf van tien jaar heeft uitgezeten wegens moord. Het verhaal begint op het moment van zijn vrijlating. De ware toedracht van de moord wordt aan het slot onthuld.

Evenals Little is The Hiawatha geen eenvoudige roman. Het familiedrama wordt stukje bij beetje, goeddeels in flashbacks en veelal in de directe rede verteld. Moeiteloos verschuift het perspectief van het ene naar het andere personage, van de jaren tachtig naar de jaren vijftig of zestig, van de ontberingen in de stad naar die tijdens het plattelandsbestaan in het reservaat. Je wordt meegenomen door een verhaal dat verteld wordt zoals het beleefd is, intens, rauw en prozaïsch, bijkans zonder reflectie en als het ware zonder context, door mensen die overgeleverd zijn aan de directheid en de stuurloosheid van hun dagelijks bestaan.

De stijl van vertellen op zich zegt iets over de geschiedenis van de indiaanse beschaving in Noord-Amerika. De fragmentarische stijl geeft de orale traditie weer, doordringt je van de afwezigheid van een geboekstaafd verleden en van de brute wijze waarop de indianen door de Amerikanen zijn verdreven. Iets soortgelijks geldt voor de geschiedenis van de zwarten in Amerika. Wellicht verklaart dat voor een deel de verwantschap met de stijl van Toni Morrison.

The Hiawatha is tot op grote hoogte naar het leven getekend en heeft tevens de spanning van een thriller. Je wordt als lezer voortgedreven door het verlangen erachter te komen hoe en waarom die moord is gepleegd. De waarde van de roman is onder andere gelegen in het feit dat dat verlangen niet helemaal wordt bevredigd. Voor de moord bestaat nauwelijks een motief en Simons spijt vloeit evenzeer voort uit zijn daad als uit het gegeven dat hij het gezelschap van zijn slachtoffer moet missen.

Simon vindt, als zovele andere indianen, werk in de bouw, vooral in de hoogbouw, omdat zij daar bij uitstek geschikt voor zijn. Hun gebrek aan hoogtevrees wordt gezien als genetisch bepaald. Maar volgens Simon kan het indianen domweg minder schelen of ze doodvallen. Treuers beschrijvingen van de hardheid van het bestaan van deze bouwvakkers, de gevaren waaraan zij blootstaan, de ongelukken en de onverschilligheid van hun werkgevers, zijn gelaten en precies. Evenals zijn beschrijvingen van de ontberingen op het platteland, bijvoorbeeld in de houtkap. Simon maakt als kind mee dat zijn vader verpletterd wordt door een boom.

The Hiawatha is in drie opzichten minder sterk dan Little. De nieuwe roman is minder geserreerd en verliest zich te zeer in subplots, die overigens op zichzelf mooi zijn. Bovendien kwam in Little het onrecht dat de indianen is aangedaan, duidelijk naar voren, zonder dat er expliciet iets over gezegd werd. In The Hiawatha neigt Treuer hier en daar naar het rechtstreeks uiten van politieke verontwaardiging over het Amerikaanse overheidsbeleid ten aanzien van de indianen. Met als gevolg dat je niet beter, maar juist minder goed doordrongen raakt van de feiten.

Verder valt ook de wat modieuze voorkeur voor 'de natuur' en de aversie tegen de kille geïndustrialiseerde maatschappij nogal uit de toon. Wanneer de 16-jarige Vera haar pasgeboren baby Lincoln - de vader is inmiddels vermoord - bij Betty dumpt (om nooit meer naar het kind om te kijken), denkt Betty aan 'de wreedheid van de moderne medische praktijk'. 'Ze kende de terreur van een ziekenhuisbevalling. De placenta werd samen met de navelstreng in het vuilnisvat gegooid. Onderzoekend keek ze of het gezichtje sporen vertoonde van deze onpersoonlijke benadering.'

Die bezorgheid doet tamelijk potsierlijk aan in het licht van het trauma dat de baby zojuist door de moeder is bezorgd. Het medisch handelen bij zijn geboorte zal vermoedelijk de minste van zijn problemen worden. Bovendien is het de kinderen van Betty van wie de nageboorte en de navelstreng een persoonlijker behandeling ten deel gevallen zullen zijn, nu ook bepaald niet voor de wind gegaan.

Treuer kan heel mooi schrijven. Hij is een van de weinige literaire schrijvers die het tragische lot van de Amerikaanse indianen tot onderwerp van zijn boeken maakt. Het zou jammer zijn als hij het pad van de politieke correctheid verder op zou gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.