BOEKRECENSIELVG, de trainer en de totale mens

In zijn nieuwe biografie is Louis van Gaal een man zonder gebreken ★★☆☆☆

Als de nieuwe, kritiekloze biografie van Louis van Gaal iets duidelijk maakt, dan is het dat hij twee eigenschappen weinig heeft ontwikkeld: zelfspot en zelfrelativering.

Beeld Olivier Heiligers

Louis van Gaal is op talloze pagina’s al de hemel in geprezen, als Robert Heukels, de schrijver van de geautoriseerde biografie, een vraag stelt aan de voetbaltrainer in ruste. ‘Wat is het verlangen van Louis van Gaal als het gaat om de eeuwigheid? Wil hij een straattekenaar zijn of Rembrandt?’

De woorden (‘eeuwigheid’) zijn groot. Het is ernst. Heukels gebruikt zijn voor- en achternaam, net zoals Van Gaal vaak doet als hij het over zichzelf heeft.

Het gesprek gaat over de nalatenschap van de man die als coach van Ajax, FC Barcelona, AZ, Bayern München, Manchester United en het Nederlands elftal wereldfaam verwierf. Biograaf Heukels heeft handig naar het moment toegewerkt en het verschil uitgelegd tussen de vluchtigheid van het werk van straattekenaars en de eeuwigheidswaarde van de schilderijen van Rembrandt.

Van Gaal antwoordt: ‘Dat is Rembrandt. Ik denk dat ik als trainer/coach een bepaald stempel heb gedrukt. Een kunstenaar creëert. Dat begrijp ik.’

Om misverstanden te voorkomen: Van Gaal plaatst zichzelf niet op hetzelfde podium als Rembrandt, al scheelt het niet veel. Wat hij doet, praten over zijn rol in de geschiedenis, is wel gedurfd, helemaal omdat hij niet begint te lachen als de naam Rembrandt valt. Als Louis van Gaal, de trainer en de totale mens één ding weer eens goed duidelijk maakt, is het dat bij de hoofdpersoon in elk geval twee eigenschappen niet geheel tot ontplooiing zijn gekomen: zelfspot en zelfrelativering.

Misschien is dat wel de reden dat Van Gaal kon uitgroeien tot een coach van wereldklasse, een gedreven en bezeten leider wiens naam misschien niet in één adem met Rembrandt kan worden genoemd, maar wel met Rinus Michels en Johan Cruijff. Alle lof in de biografie is volkomen terecht. Van Gaal was als trainer wellicht niet zo’n grote vernieuwer als zijn twee Amsterdamse voorgangers, maar zijn conduitestaat en erelijst zijn minstens even groot.

Uitbundige lof

Om het portret samen te stellen sprak Heukels naast Van Gaal met voetballers die met hem werkten, stafleden en bestuurders. Dankzij bemiddeling van Van Gaal zat Heukels aan tafel bij grote namen als Pep Guardiola, Wayne Rooney en Uli Hoeness. Zonder uitzondering zwaaien ze de trainer uitbundig lof toe, vanwege zijn kwaliteiten als trainer, zijn karakter en vooral zijn eerlijkheid.

Van Gaal vat het zelf zo maar even samen: ‘Ik ga af op wat mensen zeggen over hoe ik ben: betrouwbaar, eerlijk, rechtdoorzee.’

Daley Blind, een van de velen: ‘Als trainer is hij héél open, héél eerlijk, héél direct en héél duidelijk.’

Zelfs Uli Hoeness, de man die Van Gaal in een interview ooit de ‘vader van God’ noemde omdat hij bij Bayern München diens eigengereidheid spuugzat was, buigt deemoedig het hoofd. Achteraf, zegt Hoeness, waardeert hij de ‘frontale eerlijkheid’ van Van Gaal ten zeerste. Dat hij hem omschreef als de vader van God was omdat hij het gevoel had dat de trainer niet openstond voor andere meningen. En het was ook een beetje humor, zegt Hoeness nu.

Nadat hij in 2009 al eens eerder met Van Gaal had samengewerkt, met als uitkomst het tweedelige Louis van Gaal – Biografie & visie, heeft Heukels een nieuwe poging gewaagd. Hij is een journalist met ervaring. Als sportjournalist van Revu en later Sportweek leerde hij Van Gaal al kennen in de jaren negentig van de vorige eeuw.

Gedienstige toehoorder

Het tweede boek is, opnieuw, een gezamenlijk project. De hoofdpersoon had bemoeienis met alle aspecten van de biografie, ook met de vormgeving. Heukels maakt er geen geheim van dat kritische distantie geen deel uitmaakt van zijn werkwijze. Hij is de gedienstige toehoorder, een partner met een groot inlevingsvermogen en bovendien een bewonderaar.

Na een gesprek met Van Gaal schrijft Heukels: ‘Ik heb niet louter naar Van Gaal geluisterd. Hij heeft me overtuigd. Ik ben iets wijzer geworden. Wat ik voel is niet de lome vermoeidheid na een met iets te veel vuur afgestoken wiskundeles. Wat ik voel, is ruimte. Energie.’

En zo is het steeds gegaan in hun gesprekken. ‘Na iedere urenlange sessie met Louis van Gaal voel ik me – stopwoordje van hem – fantastisch. Ik begrijp dingen die ik voorheen niet begreep. Ik zie kansen die ik voorheen niet zag. Ik zie puzzelstukjes landen die ik voorheen nooit dacht in te kunnen passen. In zijn woorden opnieuw: het is ongelooflijk.’

Dus nee, veel moeite om de minder geslaagde episodes uit het leven van LvG te onderzoeken of zijn zwakheden te belichten, heeft Heukels waarschijnlijk niet gedaan. Hoewel hij ervoor in de positie was, heeft hij Van Gaal niet uitgedaagd en geprikkeld.

Man zonder tekortkomingen

Flagrante onzin, zoals de opmerking van Van Gaal dat Joop den Uyl met zijn ‘laisser-faire’ de tolerantiegrens in de jaren zeventig veel te ver heeft opgerekt – ‘ineens waren er helemaal geen regels meer’ – blijft onweersproken. In de biografie is Louis van Gaal een man zonder tekortkomingen, een inspirator die anderen ruimte en energie geeft en ook nog eens een gezelligheidsdier is.

Er is nog iets wat wringt. De subtitel, ‘De trainer en de totale mens’, wekt de suggestie dat Van Gaal van twee kanten is belicht, als trainer en privé. Die belofte wordt niet waargemaakt. Het is de trainer die alle aandacht krijgt. Heukels sprak met niemand uit de privésfeer van Van Gaal, terwijl juist dáár de winst voor een biograaf te halen was. In de biografie staat daardoor weinig nieuws.

Wel een nieuwtje is dat Louis van Gaal, de Rembrandt-fan, weinig moet hebben van het werk van Vincent van Gogh. ‘Dat is niet echt, met andere soorten kleuren die naar mijn gevoel niet passen met de werkelijkheid. Bij Rembrandt past alles.’

Robert Heukels: Louis van Gaal, de trainer en de totale mensNieuw Amsterdam; 288 pagina’s; € 22,99.

Beeld Nieuw Amsterdam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden