In vogelvlucht door het oeuvre van Bob Dylan

Bob Dylan heeft de popmuziek ingrijpend veranderd, vooral dankzij zijn teksten. Heb je je daar eenmaal in verdiept, zegt uitgever Wouter van Oorschot, dan ga je zelfs zijn raspende stem waarderen.

Bob Dylan tijdens ene concert in 2012. Beeld ap

1. Zijn teksten
Voor Dylan heb je geduld nodig. Zijn raspende, nasale stem - die klinkt als een hond die in het prikkeldraad vastzit, zoals een criticus het eens zei - neemt je niet onmiddellijk voor hem in. Maar naarmate je vaker naar hem luistert, ontdek je vanzelf dat hij wel degelijk een goede zanger is, met een schitterende dictie en een ongelooflijk ritmegevoel. Om Dylan te kunnen waarderen, kun je niet aan zijn teksten voorbijgaan. Die hebben een revolutie ontketend in de popmuziek. Sinds Dylan kon niemand het nog maken om She loves you yeah, yeah, yeah te zingen als hij serieus genomen wilde worden.

2. Je eigen Dylan
Koop geen greatest-hits-cd's, waar alleen nummers op staan waarvan de platenindustrie vindt dat ze je goed moet vinden. Creëer je eigen Dylan. Het beste is om hem chronologisch te leren kennen. Als je geïnteresseerd bent in zijn roots, folkmusic en blues, luister dan naar zijn eerste elpee, Bob Dylan (1962). Song to Woody, een ode aan zijn grote held, folkzanger Woody Guthrie, is een nummer dat hij nog steeds zingt.

3. The Times They Are A-changin'
Op zijn derde elpee, The Times They Are A-changin ('64), heeft Dylan zijn eigen vorm gevonden. Behalve de titel song, een oproep aan de oudere generatie om de jonge generatie ruim baan te geven en het sarcastische With God on Our Side, vind je hier ook het mooie Boots of Spanish leather, een van zijn weinige lovesongs waar in sprake is van wederzijdse liefde. Al bekoelt de liefde uiteindelijk dan toch van de andere kant.

Uit het archief

Donderdag werd bekend dat zanger en componist Bob Dylan de Nobelprijs van de Literatuur ontvangt. In 2000 sprak Volkskrant Magazine met uitgever en fan Wouter van Oorschot, die uit de doeken doet waarom Dylan zo Nobelprijswaardig is.

4. Universele liefde
Het eerste nummer van Dylan dat ik ooit hoorde is All I Really Wanna Do. Ik was twaalf en op bezoek bij mijn zeven jaar oudere neef. Hij draaide tweeënhalf uur achter elkaar de elpee Another Side of Bob Dylan ('64). De enige regels die ik verstond waren All I really want to do/ Is, baby, be friends with you. Ze maakten indruk, want ik had behoefte aan een vervanger voor mijn eigen broer die zelfmoord gepleegd had. Voor de trouwe Dylan-fans was deze plaat een schok. De 'protestzanger', inmiddels gebombardeerd tot 'stem van een generatie', zong een paar maanden later alleen nog maar lovesongs. Maar wel love songs die een aanslag pleegden op het romantische ideaal van de liefde als een samensmelting van twee zielen 'tot de dood ons scheidt'. Als Dylan over de liefde zingt, heeft hij het vaak alleen over een 'I' en een 'you' en niet over een 'she'. Dat geslachtsloze maakt zijn teksten universeel; je kunt je naar believen identificeren met de verlaten of verlatende partij.

5. Trouw aan zichzelf
Niet alleen wilde Dylan geen politiek-maatschappelijke spreekbuis zijn, hij kreeg er ook genoeg van om de king of folk genoemd te worden. Zijn jongensideaal was geweest om rockzanger te worden. In Bringin' it All Back Home ('65) zet hij de stap van akoestische naar elektrisch versterkte muziek, wat zijn folkfans opvatten als verraad en uitverkoop van idealen. Maar hij krijgt er wereldwijd een hoop fans bij, met nummers als Subterranean Homesick Blues. Het 'don't follow leaders', dat doorklinkt in zijn hele werk, maakt hem tot een verpersoonlijking van het humanistisch-individualisme. In die zin is hij familie van Multatuli: 'De roeping van de mens is mens te zijn'. Vanaf het begin heeft hij een vrijplaats willen creëeren voor de onafhankelijkheid en de integriteit van de individuele ziel. Dat hij zelf door velen tot de goeroe werd bestempeld die hij niet wilde zijn, is een paradox die zijn kunstenaarsschap in hoge mate heeft bepaald. Hij ontwikkelde hierdoor de wil om steeds iets anders te doen dan wat zijn fans van hem verlangden. Tegelijk bleef hij trouw aan zichzelf, al werd het voor hem opgerichte voetstuk alleen maar hoger.

6. Het kan hem niets schelen
De jaren '65-'66 markeerden Dylans doorbraak naar wereldroem en waren tegelijk zijn topperiode. Op de elpee Highway '61 Revisited ('65) met Like a Rolling Stone, Tombstone Blues, Desolation Row en Queen Jane Approximately is Dylan voor het eerst in volle bloei. De daarop volgende elpee, Blonde on Blonde ('66) wordt algemeen gezien als zijn allerbeste. Uit één stuk gegoten, met niet een enkel slecht nummer erop. Al in het openingsnummer, Rainy Day Women 12 & 35, ('Well, they'll stone ya when you're trying to be so good/ They'll stone ya just a-like they said they would' (...) 'But I would not feel so all alone/ Everybody must get stoned') blijkt dat hij het heeft opgegeven om de mensen nog langer duidelijk te maken dat ze hem niet moeten volgen. Hij neemt afstand. Het kan hem niets meer schelen. Most likely you go your way and I'll go mine.

7. Schijnbaar simpel
Dylans ineenstorting, veroorzaakt door de enorme druk die op hem lag als megaster, kwam in de vorm van een motorongeluk. Anderhalf jaar liet hij niks van zich horen. Hij kwam tenslotte terug met John Wesley Harding ('68), een ingetogen, bezonnen plaat. De muziek is eenvoudig en de teksten zijn schijnbaar simpel, want vol bijbelse verwijzingen. Er staat een van zijn allermooiste nummers op, Dear Land lord.

8. God
Na een lange artistieke impasse bekende hij zich in 1978 eindelijk zelf tot een 'leider': God. Voor vele fans had hij afgedaan. Dat was dom, want wie zijn werk kende, kon weten dat hij altijd al een religieus besef had gehad. Zelf vond ik zijn eerste 'reli'-plaat, Slow Train Coming ('79), prachtig. In de Heer of niet, in Gotta Serve Somebody hoor je het venijn en het sarcasme: 'You may call me Bobby (...)/ No mat ter what you say/ Still you gotta serve somebody/ It may be the devil or it may be the Lord...'

Dylan in 1965. Beeld ap

9. Zwart en treurig
Zwart en treurig, maar erg goed is O Mercy! (1989). Het begint met Political World: 'We live in a political world. Love don't have any place./ We're living in times where men commit crimes/ And crime don't have any face.' Het is vreselijk wat hij daar allemaal zegt. You can travel anywhere and hang yourself there/ You always got more than enough rope. Schitterend en 'waar'.

10. Gehele oeuvre
Time out of mind ('97) is Dylans meest recente cd, die vol zit met muzikale en tekstuele verwijzingen naar zijn gehele oeuvre. Het is in feite de samenvatting ervan. In het laatste nummer, het onthechte, zestien minuten durende Highlands zegt hij: 'The sun is beginning to shine on me/ But it's not like the sun that used to be/ The party's over, and there's less and less tot say/ I got new eyes/ Everything looks far away.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.