ReportageFC Bergman

In vier dagen een huis van vier verdiepingen bouwen in een kolossale loods: theatergroep FC Bergman durft het aan, en hoe!

Het begint op dinsdagochtend, om 11 uur stipt. Dan komt de eerste van vier vrachtwagens achterstevoren de Centrale Markthal van het Food Center Amsterdam binnengereden. Aan boord van deze eerste, met in de cabine een Bulgaarse chauffeur: pallets vol vloer- en wanddelen van de productie JR van het Belgische gezelschap FC Bergman, die vanaf zaterdag speelt op het Holland Festival.

De komende dagen gaat zich hier een klein wonder voltrekken, want nu is de kolossale loods uit 1934, 69 bij 129 meter groot en in de nok 26 meter hoog, nog leeg – met uitzondering althans van de 19 kilometer elektriciteitssnoer die de afgelopen dagen al zijn neergelegd. Her en der doet de vrachtwagen wolken stof en plukjes vogelveren opstuiven. In een hoek scharrelt een rat. Vaag, maar doordringend ruikt het er naar de visopslag van de buren. En dat terwijl hier vanaf zaterdag iedere avond elfhonderd mensen in hun beste Holland Festival-pak hippe biertjes zullen drinken in een heus pop-uptheater, dat in zijn hart het huizenhoge decor herbergt van deze adembenemende spektakelproductie.

Spektakelstuk

Om het idee van een theaterzaal te creëren, omlijst ruim 6000 vierkante meter zwart doek, opgehangen aan trussen, alvast een gebied van 49 bij 49 meter. De doeken hebben productiemedewerkers van het Holland Festival de afgelopen dagen opgehangen – ‘afgezwart’, noemen hun Vlaamse collega’s dat. In deze zwarte doos verrijzen aan vier zijden tribunes, met in hun midden ‘de toren’, of, zoals productieleider Celine van der Poel van FC Bergman hem liefkozend noemt, ‘het beest’: een flatgebouw van vier verdiepingen.

JR, dat in maart in Antwerpen in première ging, is het nieuwste spektakelstuk van FC Bergman, berucht om zijn ambitieuze decors: de groep bouwt een heel dorp na op toneel, of verwijdert alle stoelen uit de schouwburgzaal om plaats te maken voor een zwembad. JR, een filmische parabel over het kapitalisme, speelt zich af in een veertien meter hoge flat, die op ingenieuze wijze plek biedt aan 25 verschillende ruimtes: kantoren, café, sauna, nachtwinkel, zelfs een metrocoupé – alles in perfect gedetailleerde, hyperrealistische jarenzeventigstijl. Zelfs de bolle tv'tjes zijn authentiek. Die tonen straks oude filmpjes van Tom & Jerry. Het is een wonder van theaterontwerp. Maar het is geen sinecure om dit beest te bouwen.

Tot zaterdag – vier volle dagen lang - werkt een team van circa vijftig man van ’s ochtends 10 tot ’s avonds 11 om dit unieke decor tijdig uit de grond te stampen. En alles eromheen: kleedkamers in de oude fruitopslag, waterdistributiepunten, een aggregaat. Er komen douchewagens voor de acteurs en een rij wasmachines voor de kostuums. Dit alles wordt gedurende de dag haast ongemerkt tevoorschijn getoverd. Op miraculeuze wijze begint het gebouw langzaamaan steeds meer op een professioneel theater te lijken.

Tegelijkertijd worden de vrachtwagens uitgeruimd: mannen in vorkheftrucks schuiven de pallets uit het laadruim, heel voorzichtig, om achterliggende decorpanelen niet te beschadigen. Als alle vloer- en wanddelen uit de weg zijn, piept plots een stukje wandkast vol multomappen tevoorschijn: een decorstuk uit een kantoor voor aandelenhandel. Wat er op de rug van mappen staat, is straks voor het publiek niet te zien, maar van dichtbij blijkt de inhoud niet over aandelenhandel te gaan. ‘Hamlet’, staat er op een map, ‘Oedipus’ op een andere. Slim hergebruik, of een inside joke van de theatermakers.

Pablo's

Om kwart over 12 is de eerste vrachtwagen leeg. Om half 1 rijdt de volgende naar binnen, dit keer bestuurd door een Portugees. Ook de andere drie wagens hebben Portugese chauffeurs, door de Nederlandse crew consequent ‘Pablo’s’ genoemd. Het binnenste van wagen nummer twee onthult een stukje nachtwinkel, met een wonderlijk assortiment van wattenstaafjes, snoep, schoonmaakmiddel, Cheez-its, vermicelli, kersensiroop, schuursponsjes en sardientjes in blik. Overal in de loods staan nu kratten met rekwisieten: opgezette dieren, drankflessen, bloemstukken, een schemerlamp. Buiten in de zon zit een vrouw pruiken te vlechten. Die zijn voor de Rijndochters – de voorstelling begint met een schooluitvoering van Das Rheingold.

Uit wagen nummer drie komen ondertussen twee piano’s tevoorschijn. En wagen nummer vier onthult een van de klapstukken van de productie: een meterslange Amerikaanse slee, die door een Vlaamse technicus met vaste hand uit het laadruim wordt gestuurd, op afstand koelbloedig geïnstrueerd door een Hollandse collega met portofoon. ‘Achterwielen?’ ‘Achterwielen ok!’ Het is opvallend hoe rustig iedereen blijft, gedurende deze monsterklus. Grotendeels in stilte, in opperste ernst en concentratie wordt met engelengeduld gepuzzeld tot het goed is.

Om 2 uur begint een groepje bouwers aan wat straks de flat gaat worden. Tiedo Wilschut, technisch producent bij het Holland Festival, legt uit hoe het decor in elkaar zit: eerst maken ze vandaag een trappenhuis, bestaande uit vier blokken, die met een hijskraan op elkaar worden gestapeld en zo de ruggengraat vormen van de flat. Met deze trap kunnen de acteurs en cameramensen – video speelt een belangrijke rol – zich snel tussen de ruimtes verplaatsen. Ongetwijfeld vinden hier ook vele verkledingen plaats, en dient het als opslag voor decorstukken en rekwisieten, want er zijn geen coulissen. Als de toren staat worden de kantoren en andere ruimtes hieromheen gebouwd. Op het dak komt bovendien ook nog een sprinklerinstallatie, omdat het aan het eind van de voorstelling gaat regenen.

Jack Colijn, die de hijskraan bedient, draait een sjekkie terwijl hij op zijn beurt wacht. Normaal rijdt hij op een ‘dieplader’, waarmee hij bijvoorbeeld zwaar werktuig naar boorplatforms vervoert. Hij werkt niet vaak in de culturele sector, bekent hij, hoewel hij één keer een klus heeft gedaan voor Holiday on Ice. ‘Dat was heel mooi.’

Het eerste blokje staat even na tweeën, en om half 5 is er een smalle toren van vier hoog. Daaromheen worden, in een groter vierkant, de vier etages gebouwd. Dit gebeurt laag voor laag, één etage per keer, die daarna omhoog wordt getakeld, om weer plaats te maken voor de volgende. Dinsdagavond zijn de toren, en één verdieping af, woensdagmiddag staat er een gebouw met vier verdiepingen, al is het binnenin nog een zooitje. Vrijdagochtend is praktisch alles af. Tafels en stoelen staan op de goede plek, het licht doet het, deuren hangen netjes in hun sponningen. Op één van de tv's zit Tom al verbeten achter Jerry aan.

Het stormt in de loods, want de windmachines worden getest, en tegelijkertijd zet de geluidsman Das Rheingold op orkaansterkte aan. Theaterhumor. Buiten wapperen de trotse banieren van het Holland Festival al. Straks komen de acteurs, en deze avond is de generale repetitie, die vooral draait om techniek: licht, geluid, en video. Bart Meeusen van coproducent NTGent draait nog aan wat knopjes van de tv's. Normaal is hij geluidstechnicus, maar bij deze productie doet hij film en video erbij. En trouwens: toen er bij een voorstelling in Gent een figurant ontbrak, trad hij ook even op als bloembezorger. ‘Daar ben ik weer mee gestopt’, lacht hij. ‘Maar dit is wel een uniek project. Iedereen doet zo'n beetje alles.’ 

Hoofdbrekens

De logistiek van JR heeft het Holland Festival hoofdbrekens ­gekost. In de Centrale Markthal moest tussen november en april nog asbest worden verwijderd. Voor een vergunning van de gemeente was in het kader van de veiligheid bovendien een document met berekeningen nodig, dat niet bleek te bestaan. De ingenieur die die berekeningen had gemaakt was in de tussentijd overleden. Er kwam een nieuwe berekening, half mei, en op 8 juni lag er een vergunning: de dag dat de bouw begon.

JR speelt op 16, 17 en 18 juni op het Holland Festival. De voorstelling is uitverkocht, er is een wachtlijst. Inl. hollandfestival.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden