Recensie Untouchable

In Untouchable getuigen wegkijkers en slachtoffers pijnlijk eerlijk over het misbruik door Weinstein ★★★☆☆

In de documentaire wordt de beroemdste producent van Hollywood beschreven als een machtswellustig roofdier.  Maar een verklaring waarom zijn seksueel wangedrag zo veel jaren kon voortduren, blijft uit. 

Gwyneth Paltrow, Harvey Weinstein en Cameron Diaz tijdens de Golden Globes in de jaren negentig. Beeld Alex J. Berliner/BEI/REX/Shutter

Documentaire

★★★☆☆

Untouchable

Regie Ursula Macfarlane

98 minuten, in 33 zalen

Zijn ogen heeft ze er misschien niet uitgekrabd, maar ze zei wel ‘nee’. Meerdere keren. En ze heeft geprobeerd hem weg te duwen, zo vertelt Hope D’Amore, waarschijnlijk een van de eerste slachtoffers van Harvey Weinstein, in de documentaire Untouchable. ‘En toen… ben ik daar gewoon mee opgehouden.’

Dit kun je zo lezen, vanaf papier. Maar het is heel anders om iemand dit verhaal te zien vertellen. Alles ligt in de stiltes die vallen tussen de woorden die D’Amore uitspreekt. De schaamte. De pijn. De zelfverwijten. In het geval van D’Amore heeft de verkrachting veertig jaar geleden plaatsgevonden, toen Weinstein nog als concertpromotor in Buffalo werkte, maar nog steeds durf je als kijker amper te ademen als ze vertelt, zo rauw zijn de emoties.

Untouchable is de eerste documentaire over het misbruikschandaal rondom de (voor misbruik aangeklaagde) Hollywoodproducent Weinstein. Ruim 25 mensen – van (ex-)medewerkers en journalisten tot slachtoffers – komen erin aan het woord.

Feitelijk vertellen die weinig nieuws. Het viel allemaal al gedetailleerd te lezen in de stukken in The New Yorker en The New York Times, die de zaak in oktober 2017 aan het rollen brachten, en alle berichtgeving die volgde. Dat Weinstein, een van de machtigste mannen in Hollywood, vrouwen voor zakelijke afspraken in zijn hotelkamers ontving in een witte badjas. Hij ze het bed in probeerde te ­manipuleren (‘wil je mij echt tot vijand maken voor vijf minuten van je tijd?’). Hij bij tegenstribbelen simpelweg nam wat hij wilde. Meer dan tachtig vrouwen beschuldigen hem van seksueel misbruik. Zijn medewerkers hielden hun mond en elke dissidente stem werd decennialang ­gesmoord met behulp van een legertje ­advocaten, journalisten en privédetectives.

Maar hoe dan? Hoe kreeg één individu het voor elkaar dat honderden mensen wegkeken bij zijn wangedrag? Ook hiervoor geldt: er is veel en knap geschreven over de manier waarop Weinstein zijn macht binnen de filmwereld wist te misbruiken, maar het is iets anders om het te horen van de betrokkenen. Zorgvuldig toont regisseur Ursula Macfarlane hoe Weinstein zijn imperium opbouwde, wat hem zo goed maakte dat hij de man werd die in Oscarspeeches vaker werd bedankt dan God. Hoe ingenieus het complexe krachtenspel was, klinkt tussen de regels van de verhalen door. 

Waarom lieten sommigen zich afkopen? Waarom stonden slachtoffers daarna nog lachend naast hem op de foto? Welke argumenten hadden de medewerkers voor zichzelf om te doen alsof hun neus bloedde? Waarom bleef die ene werknemer nadat een vriendin van hem was verkracht? Waarom maakt een 20-jarige assistente niet meteen dat ze wegkomt als haar baas zonder broek door een hotelkamer loopt?

De antwoorden op deze pijnlijke vragen zijn soms naïef, soms banaal, soms stom en altijd schrijnend, achteraf gezien, in het licht van de gebeurtenissen. 

‘Ik speelde mee in the big league, zegt de assistente. ‘Ik dacht: hij is gewoon te moe om een broek aan te doen.’ Ze lacht er ongemakkelijk bij.

Werknemers vertellen hoe ze dineerden met Leonardo DiCaprio, met privéjets naar filmfestivals vlogen. ‘Mijn leven is beter geworden door Weinstein’, zegt een van hen - het ziet eruit als een verontschuldiging.

Het is de voelbare schaamte in de pijnlijk eerlijke verhalen van slachtoffers en wegkijkers die iets toevoegt aan alles wat er al is verschenen. Het laat zien hoe hoog de drempel is om over seksueel misbruik te praten, laat staan op camera, herkenbaar in beeld. Het maakt begrijpelijk wat de sprekers zelf nog amper lijken te bevatten. Het maakt makkelijk oordelen onmogelijk.

Wat wel een raadsel blijft, is Weinstein zelf. Een oger is hij in de beeldvorming – een dik monster met een voorliefde voor frêle mooie vrouwen. Dat is hij ook in Untouchable. In de verhalen is hij een dikke jongen die geen meisjes kon krijgen. Een manipulatief, machtswellustig roofdier. Iemand die geen ‘nee’ als antwoord accepteerde.

Dat verklaart allemaal niets, niet echt tenminste. Maar wellicht is dat ook wel gewoon onmogelijk.

In de documentaire Untouchable komt een aantal van Weinsteins slachtoffers aan het woord. Bekende actrices die hun verhaal al in de openbaarheid deden, zoals Paz de la Huerta en Rosanna Arquette, maar ook vrouwen die voor het eerst vertellen over hun ervaringen – zoals de Canadese actrice Erika Rosenbaum. Ook voor het eerst te zien en te horen: de Miramax-medewerkster die de memo schreef die werd gelekt naar The New York Times en de berichtgeving mogelijk maakte.

Lees meer over Weinstein

Met zijn films oogstte producent Harvey Weinstein 341 Oscarnominaties (en 81 Oscars). Verklaart dat het lange zwijgen van Hollywood over zijn donkere kanten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden