Recensie Ubiquity ***

In Ubiquity portretteert Bregtje van der Haak drie mensen die niet tegen elektromagnetische straling kunnen


Om de kijker verder in hun hoofd te laten kruipen zet ze gekmakende geluidseffecten in.

Het had nogal wat voeten in aarde toen Bregtje van der Haak in de Zweedse bossen de ingenieur Per Segerbäck ging interviewen voor haar documentaire Ubiquity. Hij moest gefilmd worden met een ouderwetse Bolex-camera, zonder batterij. De geluidsman zat met zijn opnameapparatuur bij een schuurtje verderop. Telefoons moesten uit, horloges af. Alles om elektromagnetische straling rondom Segerbäck te voorkomen – hij wordt er namelijk doodziek van.

In Ubiquity portretteert Van der Haak drie mensen die niet tegen dat soort straling kunnen. Zendmasten, mobiele telefoons, wifi-routers, enzovoorts, enzovoorts: Per, de Japanse Asaka en de Nederlandse Anouk krijgen er huiduitslag van, of hoofdpijn, of ze worden duizelig. Nu de wereld steeds meer via elektronische netwerken verbonden wordt, zo vraagt regisseur Van der Haak zich af, zijn zij dan de kanaries in de kolenmijn? Laten zij als eersten zien wat de nadelen kunnen zijn van alom aanwezige straling?

Ubiquity

***

 Documentaire

Regie Bregtje van der Haak

82 min., in 13 zalen.

Nu is elektrohypersensitiviteit, de aandoening waar de geportretteerden aan lijden, omstreden. Wetenschappelijk is de relatie tussen de gezondheidsklachten en straling (nog) niet aangetoond; critici menen dat de klachten psychisch zijn. Maar daar houdt Van der Haak, die regelmatig bijdragen levert aan VPRO’s Tegenlicht, zich niet mee bezig. Ze volgt Asaka, die de deuren langs gaat met stickers om mensen op het gevaar van elektriciteitskastjes te wijzen en Anouk, die met haar kinderen op pad gaat met stralingsmeters en hen vertelt hoe gevaarlijk een telefoonmast is. Overtuigd en fanatiek zijn ze.

Van der Haak kiest ervoor volledig in hun verhaal mee te gaan en dat is eigenlijk jammer. Een kritische kijker gaat zich namelijk wél afvragen of de ziekte ingebeeld is of niet en dat ondermijnt juist Van der Haaks zorgen over zo’n wereldwijd stralingsnetwerk. Terwijl de vraag of consumenten daar niet wat kritischer tegenover zouden moeten staan, valide is.

Om de kijker verder in het hoofd van de geportretteerden te laten kruipen zet Van der Haak geluidseffecten in. Ubiquity is doorspekt met shots van geluidsmasten, elektriciteitskastjes en -kabels, waarbij de geluidstrack is voorzien van piepen, brommen, zoemen of statische storing. Dat wordt hoe langer, hoe irritanter. Een effectieve illustratie dus. Maar het is ontzettend manipulatief en – eigenlijk het meest hinderlijk – ook gewoon gekmakend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.