Interview

'In sterven schuilt ook iets hoopvols'

Voordat hij in Auschwitz werd vermoord, componeerde de Tsjech Viktor Ullmann (1898-1944) in het concentratiekamp Theresienstadt de opera Der Kaiser von Atlantis. Pas in 1975 beleefde het stuk z'n wereldpremière in Amsterdam.

Viktor Ullmann Beeld Reuters

Regisseur Robin Coops (27) heeft er voor Theater na de Dam een nieuwe productie van gemaakt, die na de Dodenherdenking in première gaat. Zeven vragen aan Coops over Der Kaiser.

Waarom viel je voor deze opera?

'Der Kaiser von Atlantis heeft prachtige muziek en de thematiek is van alle tijden. In de radicalisering die in het werk doorschemert, zie ik parallellen met vandaag. Wie geen andere visies tolereert, schakelt het mens-zijn uit.'

Wat is het verhaal?

'Een keizer kondigt een heilige oorlog af waarbij iedereen tegen iedereen moet vechten. De Dood is door deze massaslachting beledigd. Omdat hij 'het ouderwetse ambacht van het sterven' ziet verdwijnen, gaat hij in staking. De keizer zit met een probleem en probeert de Dood over te halen aan het werk te gaan. Die stelt als voorwaarde dat de keizer als eerste het nieuwe sterven uitprobeert.'

Wrange stof, in een concentratiekamp.

'Ik denk dat Ullmann en zijn librettist Peter Kien wilden uitdrukken dat in sterven ook iets hoopvols schuilt. In een van zijn aria's zingt de Dood: ik ben niet de brenger van pijn, ik kom juist als verlosser. Ik ben het laatste slaaplied.'

De nazi's meenden dat de opera een satire was op Hitler.

'En terecht. Voor een dictator is de dood het ultieme middel om mensen in zijn greep te krijgen. Waar niet kan worden gestorven, raakt hij zijn macht kwijt.'

Je hebt het team ontmoet dat in 1975 de wereldpremière bracht.

'Ik heb onder anderen gesproken met regisseur Rhoda Levine en met Kerry Woodward, de dirigent die de partituur destijds speelklaar heeft gemaakt. Het was fijn dat ze hun ervaring wilden delen, dat maakt het stuk nog interessanter en rijker.'

Wat krijgen we te horen?

'Muziek die laveert tussen de laatromantiek van Zemlinsky, het modernisme van Schönberg en het cabaretachtige van Kurt Weill. Er klinken ongebruikelijke instrumenten als banjo en klavecimbel.'

En wat zien we?

'Ik plaats de opera in een soort eeuwige ruimte. Licht en lampen krijgen een dramaturgische functie. Met eenvoudige objecten suggereren de zangers een paleis of een grens. Het belooft heel fysiek te worden, bijna een dans, ze krijgen het zwaar.'

Viktor Ullmann: Der Kaiser von Atlantis. Robin Coops (regie), New European Ensemble o.l.v. Frank Zielhorst. Amsterdam, Compagnietheater, 4/5. Herh. Leiden (6/5), Enschede (11/5), Apeldoorn (12/5), Maastricht (13/5).

4-meiconcerten A'dam

- Joodse bron: met muziek en film vertelt het Nederlands Philharmonisch Orkest de Joodse geschiedenis van rond de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam, Muziekgebouw aan 't IJ.

- Het muziekcollectief Ludwig speelt Bach, Mozart en Schubert. Acteur Hans Kesting leest fragmenten uit Ooggetuigen van Sobibor van Jules Schelvis. Amsterdam, Koninklijk Concertgebouw.

- Eichmann, een opera over de vrije wil. Regie: Bo Tarenskeen; muziek: Maria Alejandra Castro Espejo. Amsterdam, Theater Bellevue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.