In Sofia Coppola's nieuwste film The Beguiled hebben vrouwen de macht

Het slavernijverleden liet ze bewust links liggen. Regisseur Sofia Coppola belicht met haar remake van The Beguiled subtiel de machtsverhouding tussen man en vrouw en legt uit waarom ze een compleet andere film heeft gemaakt.

Nicole Kidman in The Beguiled.

De films van Sofia Coppola (46) hebben een duidelijke rode draad: ze gaan over personages die in een bubbel leven, op stevige afstand van de buitenwereld. Denk aan Bill Murray in Lost in Translation. Zijn personage, een acteur op middelbare leeftijd, loopt door Tokio. Hij lijdt aan een vreselijke jetlag en doodt zijn tijd met Scarlett Johansson. Of denk aan de cakejes verorberende Franse feestkoningin Marie Antoinette, gespeeld door Kirsten Dunst, die geen flauw benul heeft van de volkswoede buiten haar paleis. Of neem Emma Watson en haar nihilistische roversbende in The Bling Ring, die peperdure designspullen steelt van Paris Hilton - in de hoop zelf ook het supersterrendom te vergaren.

De acteurs zijn fantastisch, de scènes zijn beeldschoon gefilmd, maar toch ontbreekt er iets in Sofia Coppola's The Beguiled. Lees de viersterrenrecensie van de Volkskrant hier.

Coppola vestigde haar naam met The Virgin Suicides, het drama waarmee ze achttien jaar geleden debuteerde; over de collectieve zelfmoord van een vijftal zusjes, met dromerige, fijngevoelige en persoonlijke karakterschetsen. Het kost weinig moeite om in die personages een echo van haar eigen leven te zien. Coppola groeide op in een bubbel, als dochter van filmmaker Francis Ford. Ze ging per helikopter naar een Filipijnse school, terwijl papa een paar kilometer verderop zijn Vietnam-epos Apocalypse Now stond te regisseren.

Toen een van haar producenten voorstelde om een remake te maken van The Beguiled, sputterde ze in eerste instantie tegen. Niet vanwege de film in kwestie, want die had ze nooit gezien. Een remake geldt in huize Coppola als not done, zei ze afgelopen mei tegen een groepje journalisten in Cannes. 'Mijn vader zei altijd: remakes worden uitsluitend gemaakt om geld te verdienen. Maar deze film bleef door m'n hoofd spoken, gek genoeg. Daarom gaf ik hem een kans.'

Sofia Coppola.Beeld AFP

Machtsspel

The Beguiled was een ooit roemruchte, maar ietwat vergeten film uit de jaren zeventig. Clint Eastwood speelt een gewonde soldaat tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog die in het vijandige zuiden belandt. Hij wordt ontdekt in de bossen door de jongste leerling van een meisjeskostschool. Ze neemt hem mee naar huis, een statig minikasteel met een horrorachtige toegangspoort, waar zijn aanwezigheid de ingedutte levens van de lerares en de oudere meisjes volledig ontregelt. Er ontstaat een machtsspel waarin verzorging, verleiding, seks en geweld de inzet zijn.

Coppola vond de originele film van Don Siegel vooral merkwaardig. Daar kun je je iets bij voorstellen. Zijn The Beguiled is net als Francis Ford Coppola's eerste Dirty Harry-film in 1971 gemaakt. Dat Siegel minder subtiel regisseert is een understatement. In de originele The Beguiled wordt een pedofiele verhouding gesuggereerd tussen de soldaat en het meisje dat hem ontdekt. Ook zijn er flashbacks waarin de incestueuze relatie tussen schoolhoofd Martha en haar broer worden blootgelegd. Siegel spaart zijn hoofdpersonages niet: in een scène waarin de vrouwen moeten tuinieren, klaagt eentje dat ze geen zin heeft in 'negerwerk'. Er kleefde nog iets merkwaardigs aan het origineel, zegt Coppola. 'De film gaat over een huis vol vrouwen, maar wordt verteld vanuit het perspectief van die ene man die hun wereld binnenvalt.' Dat kon anders, dacht ze.

Herinterpretatie

Ze las de roman The Painted Devil van Thomas P. Cullinan, die aan de basis lag van de eerste verfilming. Tot haar verbazing was die wél vanuit vrouwelijk perspectief geschreven. 'Ik vond het hoognodig om de andere kant van hetzelfde verhaal te vertellen. De vrouwen een stem te geven.' Haar film is daarom ook geen remake, bezweert ze, maar een herinterpretatie van hetzelfde verhaal.

Coppola's The Beguiled heeft een sterrencast met onder anderen Nicole Kidman, Kirsten Dunst en Elle Fanning. Colin Farrell speelt de soldaat. Haar versie moet het doen zonder incest en pedofilie: 'Dat wil ik helemaal niet zien, het past niet in mijn versie van dit verhaal.'

Binnen de context van haar eerdere werk is dat begrijpelijk: incest en pedofilie gaan niet goed samen met haar gevoelige filmopvatting. Geruchtmakender is haar besluit om huisslavin Hallie uit haar film te schrappen. De enige verwijzing naar de slavernij is een opmerking van het jonge meisje in het begin van de film, die de gewonde soldaat vertelt dat 'de slaven zijn vertrokken'.

Linksboven, aan het hoofd van de tafel, Kirsten Dunst in The Beguiled. Nicole Kidman zit aan de overkant, op haar rug gezien.

Niet lichtzinnig

Dat blockbusters zich ook tegenwoordig nog schuldig maken aan white washing - westerse acteurs als Aziatische of Arabische personages - mag bekend zijn, maar dat Sofia Coppola zich schuldig maakt aan verdraaiing van de geschiedenis kwam voor enkele critici als een verrassing. De Britse krant The Telegraph publiceerde een genadeloze column: 'Coppola ontkent dat deze vrouwen slaven in dienst hadden, om ze sympathieker te maken voor een modern publiek.' (...) 'Ze komt niet verder dan haar eigen narcistische belevingswereld.'

Coppola: 'De slavernijperiode is zo'n belangrijk en delicaat onderwerp, als ik die in mijn film zou behandelen mag ik daar niet lichtzinnig over doen. Daarom besloot ik dat hele plot uit de film te verwijderen. Het was een moeilijke, maar weloverwogen beslissing.' Het laatste wat ze wilde was haar publiek opzadelen met een stereotype verbeelding van een slavin, zoals volgens haar in de originele film gebeurde. 'Ik wilde laten zien wat er gebeurt als je geen toegang meer hebt tot de rest van de wereld. Mijn verhaal moest echt over hun afzondering gaan. Dat is een perspectief waarmee ik de meeste verwantschap voel.'

Kidman: steun de maakster

Nicole Kidman, een van de hoofdrolspeelsters in Sofia Coppola's The Beguiled, kaartte op het filmfestival van Cannes een heikel punt in de filmindustrie aan. '4 procent van de films uit 2016 zijn geregisseerd door vrouwen', zei Kidman tijdens de persconferentie. 'Dat zegt alles. Volgens mij is het belangrijk om dit te blijven benadrukken. Wij vrouwen moeten vrouwelijke filmmakers blijven ondersteunen. Iedereen zegt dat het aandeel van vrouwelijke makers in de filmwereld verandert, maar dat is niet zo. Kijk naar de statistieken.'

Typische Coppola

Ook de Burgeroorlog dient bij Coppola slechts ter decor. Een vraag over een eventuele les die momenteel uit dit verleden valt te trekken, juist nu de onderlinge sociale en politieke spanningen in Amerika volop zijn toegenomen, wimpelt ze af. Het ging haar écht enkel en alleen om de machtsverhouding tussen mannen en vrouwen. 'Volgens mij is dat ook een heel relevant en beladen onderwerp.'

Dat maakt haar versie van The Beguiled tot een typische Coppola: een film over een groep vrouwen in isolement, die wellicht nog het meest doet denken aan haar debuut. 'De feminiene werelden van The Virgin Suicides en The Beguiled zijn inderdaad vergelijkbaar, ze fungeren als een valstrik voor eventuele indringers én de vrouwen zelf.'

Onlangs ontving ze een mailtje van Jeffrey Eugenides, de schrijver van de roman waarop zij The Virgin Suicides baseerde. 'Hij was nieuwsgierig naar mijn versie van The Beguiled omdat de originele verfilming hem op het idee bracht om The Virgin Suicides te schrijven. Het voelt nu alsof ik met The Beguiled de donkere, dreigende, spannende kant van hetzelfde onderwerp heb verkend.'

Mysterieus sprookje

The Beguiled kun je scharen onder de 'southern gothic', een vooral literair subgenre dat door een handjevol filmmakers werd omarmd: van Elia Kazan tot Martin Scorsese. Het zijn verhalen over plattelandsgemeenschappen vol gemankeerde bewoners, misdaad, geweld en vervreemding van de grote steden. Ze doorbreken de idylle van het saamhorige, hardwerkende, oer-Amerikaanse zuiden door de geperverteerde onderlaag te tonen waarin armoede, racisme, boosheid en onderdrukking de thema's zijn.

Onder Coppola's regie zie je een bijna mysterieus sprookje. 'De omgangsvormen en tradities uit die tijd en die omgeving spelen een belangrijke rol in de film. Ik toon de levens van vrouwen die zijn opgevoed om mannen te verzorgen, om de charmante gastvrouwte spelen. Als in hun omgeving geen man is overgebleven omdat ze allemaal naar het front zijn gegaan, mag je je afvragen in hoeverre hun dienstbare levens nog bestaan.'

Fantasie

Coppola laat in The Beguiled tot in het kleinste detail zien hoe de hoofdpersonages zonder woorden communiceren. 'Zo wilde ik ook hun onderlinge hiërarchie duidelijk maken: zonder uitleg. Daarin schuilt een universele thematiek, iets waartoe ik mij kan verhouden.'

Kostuumontwerper Stacey Battat ontwierp de perfect vervaagde en versleten jurken. 'Stijl is voor deze personages niet zo belangrijk, maar zo gauw de soldaat arriveert, halen ze hun mooie hoepelrokken uit de kast. Voor hem zijn de dames een fantasie, maar vervolgens neemt het verhaal een rigoureuze wending. Zij zijn niet zijn fantasie, hij is hún fantasie. Zij hebben de macht.'

'Het is bijzonder om met zo'n groep vrouwen samen te werken', zegt ze. 'Het was een verademing om de man-vrouwverhoudingen eens goed om te draaien. Tijdens de opnamen bedachten we dat het hoog tijd was voor een sexy Colin-kalender, met foto's waarop hij zich in het zweet werkt. Hij nam het goed op, als ons eigen lustobject.'

Afgelopen lente, op de slotavond van het filmfestival in Cannes, werd Sofia Coppola bekroond met de prijs voor beste regie: de tweede vrouw in de 70-jarige historie van het festival. Haar voorganger in die categorie was de Russische Yuliya Solntseva (1901-1989), voor haar film over de opstand tegen de nazi's in de Sovjet-Unie, in The Story of the Flaming Years uit 1961.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden