In Siberië

De Belgische fotograaf Gert Jochems reisde de afgelopen jaren door het onmetelijke Siberië. Het gebied werd aan zijn lot overgelaten toen de Sovjet-industrie ten onder ging....

Na de ineenstorting van het Sovjet-imperium bleef Siberië verweesdachter. Het was de Russen niet gelukt hun haast koloniale strijd omSiberië te winnen, de planeconomie had hopeloos gefaald. Moskou had hetuitgestrekte, ongenaakbare land toegankelijk willen maken voor grotegroepen Russen en tegen elke prijs de bodemschatten van het gebied willenexploiteren. Maar de tegenstanders waren te sterk gebleken: de kou teextreem, de afstanden te groot.

Terwijl Moskou en Europees Rusland vochten om het hoofd economisch bovenwater te houden, werd Siberië aan zijn lot overgelaten. Het Oeral-gebergtewas voortaan de onverbiddelijke scheidslijn tussen het westerse Rusland metMoskou als middelpunt, en het oosterse deel, waar het failliet van deKremlin-politiek pijnlijker zichtbaar was dan waar ook.

De Belgische fotograaf Gert Jochems (37) reisde de afgelopen jarenkriskras door de leegte, die lang niet zo leeg is als velen denken. 'Eenvriend van me zat eens in het vliegtuig van Japan naar het Westen. Hij wasverbaasd dat hij overal lichtjes zag van steden en dorpen. Voor mij was dateen van de redenen om erheen te gaan: er is heel weinig bekend over hetgebied. Indonesië, Peru of Bolivia liggen verder weg, maar daarover wetenwe veel meer.'

Jochems volgde de spoorlijn dwars door Siberië, maar ontdekte na eenpaar reizen dat de leefomstandigheden van de bevolking extremer werdennaarmate hij verder van het spoor verwijderd was. Omdat er op dieafgelegen, van God verlaten plaatsen vaak geen slaapgelegenheid was, namhij 's avonds de bus naar een bestemming aan de rand van de nacht: hij eenkoos een plaats die ver genoeg weg was om de hele nacht in de bus te kunnenzitten. Zo reisde hij door het onmetelijke land van oost naar west, vannoord naar zuid, opgevouwen in een spartaanse nachtbus, zo kwam hij op demeest onwaarschijnlijke plaatsen.

'Langs het spoor merkte je nog wel iets van de hervormingen; er warenmeer nieuwe auto's en je zag dat er langzaam een nieuwe middenklasse aanhet ontstaan was. Verder weg trof je veel vaker de oude infrastructuur aan- de huizen, de fabrieken, de wegen - waarin heel weinig is veranderd sindsde val van het communisme.' Het waren juist die gebieden die hem het meestaanspraken, ook al was het soms 25 graden onder nul. Hier lag een ander,een ouder Rusland.

Als tiener rook Jochems ooit de geur van bruinkool in het Oostblok,muf, vies, maar toch met een zekere weemoedige aantrekkingskracht. Op zijnpanoramafoto's van Siberische dorpen en steden heeft hij die geur, die zosymbolisch is geworden voor het failliet van de Sovjet-industrie, haastgevisualiseerd.

Elke foto vertelt een verhaal van kou, van verlatenheid of van bitterearmoe. De prijs van Ruslands kolonisatie was de verwoesting van het milieudie overal zichtbaar is. Toen de industrie ten onder ging, beseftenmiljoenen bewoners van Siberië, die hier al dan niet gedwongen warenbeland, dat ze hier nooit meer zouden wegkomen. Moskou was te ver, te duur,Moskou wilde Siberië niet meer kennen. De landschappen en stadsgezichtenvan Jochems laten zien dat de mens weinig op heeft met zijn directeomgeving. Overal is verrotting, verzakking en verwaarlozing.

De Britse reisschrijver Colin Thubron noemde Siberië het 'Elders vanRusland'. 'Wat in slavernij is opgebouwd, wordt in vrijheid weerafgebroken', schreef Thubron. Maar hij beschreef ook de 'naargeestigeschoonheid' van het land, een schoonheid die Jochems in zijn panoramafoto'sheeft vastgelegd.

Nell Westerlaken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden