In Schippers' vertelling voltrekt zich moeiteloos het onmogelijke

null Beeld .
Beeld .

Of hij enig idee had waar hij het geld aan wilde uitgeven? Dit werd K. Schippers gevraagd daags nadat hij de Libris Literatuurprijs in ontvangst had genomen voor de roman Waar was je nou (2005). Verbrassen leek hem heerlijk. Maar daarvoor vond hij het bedrag - van 50.000 euro - te groot. Beter kon hij het besteden aan een reis. Turijn zou het worden. Schippers wilde zich verdiepen in het werk van de schilder De Chirico. Pas jaren later kwam het ervan. Het resulteerde in een nieuwe roman, Niet verder vertellen. Samen met Waar was je nou en Op de foto (2012) is het te lezen als een drieluik over verdwijnen, illusies en licht. Verbindend element is een foto.

Dwars door de eeuw

We volgen Schippers op reis naar Turijn en Chiavenna. Daar wil hij het licht zien waarin behalve Giorgio de Chirico ook de beeldhouwer Alberto Giacometti werkte. Vast geen toeval dat Schippers juist deze twee nader wil bestuderen. De Chirico is bekend om zijn lange schaduwen, Giacometti om zijn langgerekte smalle beelden, alsof zijn figuren zijn weggelopen van de doeken van De Chirico. Schippers trekt verder. Hij doet het plaatsje Stampa aan, waar de Giacometti's ooit een huis bezaten en een herberg. Dat is het moment waarop Schippers schrijft: 'Er is genoeg richting in me geschoten, zo te horen naar een vroegere eeuw.' Vanaf daar begint het verhaal zich te vertakken, spontaan en ongeforceerd. Alsof er geen uitgewerkt plan aan ten grondslag ligt, maar er door Schippers' vertrouwde reeks van fascinaties toch een ordening ontstaat. Fotografie, licht, het verdwijnen van dingen en mensen, maar ook het plotsklaps opduiken ervan.

Voortdurend verspringt er iets in de vertelling, waardoor we dwars door de eeuw heen stappen. Het ene moment lezen we over de belevenissen van Schippers, het volgende over die van zijn moeder. Als jong meisje wordt zij aangesproken door Breitner, een meester in het vastleggen van licht, bedompt Amsterdams licht. Of ze voor hem wil poseren, vraagt hij. Dat doet ze. Naakt op een sofa.

Mooie bijrol

Meer figuranten uit moeders verleden krijgen nieuw leven. Een paar oude foto's zijn genoeg om dat proces op gang te brengen. Schippers hoeft maar te kijken en het raderwerk begint te lopen. Documentaire, (auto)biografie en fictie mengen zich als kleuren op een schilderspalet. Moeiteloos voltrekt zich het onmogelijke. Spannend wordt het bijvoorbeeld wanneer Schippers' biograaf opduikt en de schrijver terechtkomt in de documentatie over zijn eigen werk. Kalme chaos is het gevolg.

Een mooie bijrol is voor moeders broer, oom JJK. Schippers' alter ego is dol op oom, omdat die goochelaar was en dus allerlei zaken kon laten verdwijnen. Verdwijnen en weer terughalen, zichtbaar maken, of althans de illusie daarvan, dat is wat Schippers bezighoudt. In Op de foto werd gezocht naar de verdwenen 27ste letter van het alfabet. In Waar was je nou verdwijnt iemand in een foto. En in Voor jou (2013) gaat het, behalve over kijken, ook over het grote verdwijnen van boezemvrienden J. Bernlef en G. Brands, die kort na elkaar overleden. Een enkele keer verwijst Schippers naar deze verhalenbundel, waardoor die zich stiekem ontpopt tot bastaarddeel binnen dit drieluik. Officieel telt hij niet mee, maar officieus is hij van dezelfde lap.

Het is nauwelijks in te denken dat Niet verder vertellen een laatste deel is. Schippers zoekt iets, wroet al meer dan een decennium in het hetzelfde stukje grond en duikt steeds weer een net iets andere schat op. Onvoorstelbaar dat hij ineens niets meer zou vinden. Of misschien zit het wel zo: de dingen hebben zijn ogen nodig om gevonden en opgegraven te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden