In Scalamare maken we een reis die voelt als een heel leven

In de film Scalamare maken we dankzij cameravoering, montage en kleurbewerking in tien minuten een reis die voelt als een dag of zelfs een heel leven. De vele treden en de schaduwen daaroverheen creëren prachtige grafische beelden.

Uit Jirí Kyliáns film Scalamare.

Met zijn favoriete Tsjechische bier stand-by in de foyer en de benoeming tot ereburger van de stad Den Haag op zak, begon het feestje voor de in Praag geboren Jirí Kylián. Hij behoort tot de toonaangevendste choreografen van de afgelopen veertig jaar en werd vorige week 70. In Den Haag, waar het Nederlands Dans Theater onder zijn leiding uitgroeide tot de wereldtop, is in 2017 een flink aantal van zijn balletten opnieuw te zien onder de noemer Celebrating Kylian!

Het openingsprogramma in het Korzo Theater zegt veel over Kyliáns interesses nu: in de drie werken staat steeds de oudere danser centraal en de wereldpremière van de avond, de enige in heel Celebrating Kylián!, is geen choreografie, maar een dansfilm: Scalamare.

Celebrating Kylián!
Dans
Celebrating Kylián! No. 1: met Last touch first, Scalamare
(wereldpremière) en Birth-Day
28/3
Korzo Theater, Den Haag.
Programma No. 2 start 10/5
Hollanddance.com/celebrating-kylian

Kyliáns fascinatie voor het danserslichaam dat het meer moet hebben van theatrale expressiviteit dan van fysieke virtuositeit, is niet van de laatste tijd. Al in 1991 initieerde hij het in 2006 opgeheven NDT 3, voor dansers van boven de 40. Maar hoe ouder hij wordt, hoe minder behoefte hij zegt te hebben aan grootse dansbewegingen.

Dat ook kleine bewegingen grote zeggingskracht kunnen hebben, heeft hij volop bewezen. In Last touch first (2008) zetten drie vrouwen en drie mannen in extreme slowmotion een Tsjechoviaans verstikkend huiskamerdrama neer. In bijna niks gebeurt er relationeel en emotioneel ontzettend veel en dat blijft razend spannend.

Ook de groteske, maar inhoudelijk nogal stroperige komedie Birth-Day (2001) drijft op excellente timing en mimiek. Op toneel zit een barok gezelschap met grijze pruiken en wapperende waaiers vooral te zitten, in de film waarheen de actie zich nu en dan verplaatst is het dankzij slapsticktechnieken een dolle boel.

De laatste jaren is Kylián zich steeds meer gaan toeleggen op film. Hij maakte onder meer de succesvolle dansfilms Car-Men en Between Entrance & Exit met regisseur Boris Paval Conen. Extremer dan in het theater kun je in film goochelen met tijd, ruimte en focus (close-ups!) en dat bevalt hem. In Scalamare, de tweede samenwerking met regisseur Jan Malic, ook een Tsjech, maken we dankzij cameravoering, montage en kleurbewerking in tien minuten een reis die voelt als een dag of zelfs een heel leven.

Scalamare is opgenomen op de trappen van het Monument voor de gevallenen in Ancona. Het fascistische bouwwerk zelf zien we niet, het tijdloze uitzicht over zee wel. Met de vele treden en de schaduwen die daaroverheen glijden worden prachtige grafische beelden gecreëerd. Twee echtelieden op leeftijd, vertolkt door oud-dansers Peter Jolesch en Sabine Kupferberg (Kyliáns muze en echtgenote) komen hier hun liefde gedenken.

Op mierzoete romantische vioolmuziek kussen ze, koffers en jassen vliegen de lucht in. Versnellingen roepen de koddigheid van stomme films op, er zijn grapjes met kauwgom en decolletés. Alles zegt: deze twee kennen elkaar door en door, hebben plezier, zijn tevreden. En toch voel je van meet af aan dat onheil dreigt.

Hun zwarte kleding, de plotse slowmotions, de golven die van kleur verschieten, de brommende geluiden van componist Han Otten die de muziek verdringen: hier hangt de dood in de lucht niet vreemd op zo'n plek. Bijna ongemerkt verruilen zon en maan van plaats. En langzaam dringt het tot je door: hier op de trap gaan de man en de vrouw samen definitief tot stilstand komen. In een zelfverkozen einde rollen ze van elkaar af, een oorverdovende regen aan parels die zij draagt stuiteren van de treden.

Bad Timing

Celebrating Kylián! presenteert in 2017 vijf dansprogramma's.

East Shadow is een eerbetoon aan de danser met rimpels, maar verder is het toch vooral de generatie in topsportconditie die aan de bak gaat. Blikvangers zijn Les Ballets de Monte Carlo en The Norwegian National Ballet. Zij brengen onder meer de befaamde zwart-witballetten en het wonderschone rode rokken-stuk Bella Figura.

Grote afwezige in het dansaanbod is het Nederlands Dans Theater, in het buitenland vaak 'The Kylián Company' genoemd. (Kylián was artistiek leider van 1975 tot 1999 en huischoreograaf tot 2009.) Samen met Holland Dance Festival, Korzo Theater, Kylián Foundation en Zuiderstrandtheater organiseren ze Celebrating Kylián!, maar hun bijdrage bestaat vooralsnog uit 'een (multimediale) opstelling van archief van Kylián'.

Drie jaar geleden stelde Kylián een verbod in op uitvoering van zijn werk door NDT, officieel om vernieuwing te stimuleren. Dat moratorium loopt in september 2017 af, dus in theorie was het mogelijk toch een Kylián te brengen. Maar ook choreografen lijden soms aan bad timing: de planning van de festiviteiten begon anderhalf jaar geleden en gesprekken tussen Kylián en zijn opvolger Paul Lightfoot over een toekomst na september schijnen pas recentelijk op gang gekomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden