Film Marina Abramovic

In Rising zet Abramović haar lichaam in voor het redden van de mensheid

Rising Beeld Eye

Help. Marina Abramović verdrinkt. De Servische kunstenares, in blauw badpak, bevindt zich voor me, tot haar nek in het stijgende water, in een glazen tank. Achter haar zie ik ijskappen smelten en ijsblokken in de oceaan donderen. Ik probeer haar aan te raken, vast te pakken, maar dat lukt niet. Mijn – vage - belofte iets te doen tegen klimaatverandering en het tonen van empathie brengen redding. Het zeewater daalt. Ze is gered, voorlopig althans. Volgende bezoeker.

De verdrinkende vrouw is niet de echte Abramović, maar haar avatar, haar videopersoonlijkheid. Rising, zoals het interactieve kunstwerk heet, is het eerste uitstapje van de 71-jarige matriach van de performancekunst in de virtuele werkelijkheid. Begin dit jaar hield ze met Anish Kapoor een preview in de Londense Royal Academy of Art, in een zaal met schilderijen waarop Victoriaanse Academicians ingezonden kunstwerken beoordelen voor een expositie. Nu is ze aangespoeld in het Amsterdamse IJ, bij Filmmuseum EYE, in de tweemaandelijkse serie van Virtual Reality-kunstfilms.

Het bijna-verdrinken past prachtig in het oeuvre van Abramović, die een lang en roemruchte carrière bouwde op radicale projecten. Haar eigen lichaam is voor deze ‘body artist’ altijd het artistieke materiaal geweest, en de kwelling ervan een manier om reacties uit te lokken van toeschouwers. Bij haar eerste optreden, 45 jaar geleden, mutileerde ze zichzelf op het podium met messen. Door de jaren heen zou ze bij het zoeken naar de (pijn)grenzen van het lichaam bijna verbranden en bewusteloos raken door een gebrek aan zuurstof. 

De invloed van technologie

In Rising zet Abramović, die van kinds af aan lijdt aan een vrees voor de zeeën en oceanen, haar lichaam in voor het redden van de mensheid. ‘Er bestaat een kans dat de mens over een eeuw is verdronken’, liet ze bij de presentatie weten, ‘we kunnen niets doen en dit accepteren, of de mensheid proberen te redden.’ Rising heeft daarom twee betekenissen: het stijgen van de zeespiegel, maar ook de toename van het bewustzijn over de situatie waarin we verkeren. 

Het vormt een opmerkelijk contrast met de speelse video die Kapoor heeft gemaakt, eveneens met het Londense kunstpodium Acute Art. Into yourself - fall laat de drager van de virtuelewerkelijkheidbril na een korte tocht door een bos in een zwart gat vallen, waarmee een reis door het menselijke lichaam begint. Deze Alice in Wonderland-achtige uitvoering is extra spannend voor mensen met hoogtevrees. De lichtvoetige Kapoor, bekend van onder meer zijn prachtige Parsifal-enscenering in Amsterdam, ziet zich niet als een activist of wereldverbeteraar.

Bij Abramović gaat het vooral over de invloed die technologie heeft op empathie. Die vraag is actueel, gezien het giftige klimaat op sociale media, het gemak waarmee kinderen dankzij videospelletjes spreken over ‘uitroeien’ en de afstompende werking van steeds weer herhaalde rampbeelden, van reporters die al kanoënd verslag doen van wéér een Bijbelse watersnood. Ze is met name geïnteresseerd in de reactie van bezoekers op haar geënsceneerde doodstrijd. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden