IN RETROSPECTIEF LACHWEKKEND

Wat zouden we gemist hebben als Talking Heads niet in 1989 maar in 1983 waren gestopt? Die vraag dringt zich op nu een verzamelbox is verschenen met alle studio-albums van de band....

Naast The Last Waltz, het door Martin Scorsese gefilmde afscheidsconcertvan The Band eind 1976, geldt Stop Making Sense, de liveregistratie vanTalking Heads zeven jaar later, als een hoogtepunt in de geschiedenis vande rockfilm. Ook voor deze regie tekende een drama-regisseur, JonathanDemme, en hoewel het hier geen officieel afscheidsconcert betrof, legdeDemme wel degelijk het einde van een tijdperk vast.

Namelijk dat van Talking Heads als toonaangevende vernieuwers in depopmuziek. Na de film en bijbehorende soundtrack (de best verkopendeTalking Heads-plaat aller tijden) bracht het New Yorkse viertal nog driealbums uit, maar wat zouden we gemist hebben als ze er niet in 1989 maarin 1983 het bijltje bij neer hadden gegooid?

Die vraag dringt zich op nu in de Verenigde Staten een wit plasticdoosje is verschenen met daarin alle acht studio-albums, in de vorm vanDualDiscs. Tweezijdig af te spelen cd's, met een audiokant en eendvd-zijde. De audiokant kent steeds een geremasterde versie van hetbetreffende album, aangevuld met outtakes, en liedjes die de plaat destijdsniet haalden. Wie de cd omdraait en in een dvd-speler stopt, kan luisterennaar het complete album in 5.1 Surround Sound, kijken naar enkelehistorische video-opnamen, en bladeren door de knipselmap uit debetreffende periode.

Het is niet de eerste keer dat het werk van Talking Heads in eenretrospectief marketing-malletje gegoten wordt, en zeker niet de meestoverzichtelijke. In Nederland wordt de box niet in zijn geheel uitgebracht(Warner en EMI, verantwoordelijk voor vijf, respectievelijk drie TalkingHeads-titels, kwamen in Europa blijkbaar niet tot een handigeverdeelsleutel van de opbrengst) maar dat de acht cd's alleen losverkrijgbaar zijn, is wel zo prettig. Want waarom zou je ze allemaal willenhebben?

Little Creatures, uit 1985, True Stories van een jaar later en Naked uit1988 zijn niet echt slecht, maar zoeken naar muzikaal avontuur, dat TalkingHeads vanaf het midden van de jaren zeventig tot grote hoogte had gedreven,deed de band niet meer. De drie platen lijken ook vooral een verlengstukte vormen van David Byrnes solo-ambities. De drie bandleden hingen er eenbeetje voor spek en bonen bij toen hij in 1985, na jaren van steedscomplexere en gelaagdere platen, ineens een plaat met eenvoudige liedjesmet americana wilde opnemen. Een jaar na dit Little Creatures (met wel degrote MTV-hit Road To Nowhere) wilde Byrne zijn vleugels uitslaan richtingfilm. Met als resultaat dat True Stories, naar Byrnes gelijknamigeregie-debuut, niet veel meer dan een door Talking Heads behoorlijk lelijknagespeelde filmsoundtrack was.

De Afrikaanse ritmes en salsaklanken op Naked klonken in 1988 heelaardig. Indertijd werd beweerd dat Talking Heads weer net zo avontuurlijkklonken als op hun meesterwerk uit 1980, Remain In Light. In 2006 doet die opmerking lachwekkend aan.

Naked klinkt nu krampachtig, en de flirts van Byrne met niet-westersepop zijn potsierlijk, vooral omdat zijn stem nergens gelijke tred houdt metde ritmisch opzwepende muziek.

Zo gedateerd als dit latere Talking Heads-werk nu klinkt, zo fris klinktde band op de eerste vier platen. En wat is het een feest om ze achterelkaar nog eens voorbij te laten komen. 77, waarop naast de hit PsychoKiller al voorzichtig de representatief hoekige ritmiek van de Headsdoorklonk, staat nog recht overeind als een van de allerbeste Amerikaansenew wave-debuten.

Brian Eno was hierna verantwoordelijk voor de per plaat gelaagdereproductie. Op More Songs About Buildings And Food legde hij gitaarpartijenover elkaar en gaf toetsenist Jerry Harrison meer ruimte - de basis voorde nu weer zo hippe punkfunk was gelegd. De muziek van bijvoorbeeld FranzFerdinand is vooral aan dit album schatplichtig.

Het zijn de platen die erop volgden die gecanoniseerd zijn als hunbesten, maar de enige echt perfecte Talking Heads-plaat blijkt nu toch ditMore Songs About Buildings And Food.

Op Fear Of Music ging Brian Eno een stapje verder, electronica werdbelangrijker in het klankbeeld, de muziek was bij vlagen sinister. De plaatklonk even vervreemdend als meeslepend en sloot aan bij het somsangstaanjagende geluid waarmee Britse postpunkbands hun ongerief over demaatschappij verklankten. Fear Of Music past in het rijtje met JoyDivisions Unknown Pleasures, PIL's Metal Box en 154 van Wire.

Niet dat David Byrne bekend was met het werk van Joy Division. Hij kendeslechts de lovende kritieken op hun werk, en wilde voor de vierde TalkingHeads elpee Remain In Light een nummer opnemen dat klonk zoals hij hetbeschreven zag. The Overload, het laatste nummer op die plaat, klinktvooral als een parodie op Joy Division met David Byrne in de rol vanzwartgallige Ian Curtis.

De plaat kan het hebben, zo'n matte afsluiter, want nog altijd val jebij alle andere nummers van de ene verbazing in de andere. Hoe Eno enTalking Heads het 'm ook geflikt hebben: zoals hier afrofunk, experimenteleelektronische muziek, disco en rock over elkaar gelegd, tot zo'nonweerstaanbaar dansbaar geheel kunnen leiden, mag nog altijd uniek heten.En de voor deze uitgaven opgedoken Duitse livebeelden uit 1980, zijn eenmooi souvenir voor hen die de band in december van dat jaar zagen in deAmsterdamse Jaap Edenhal.

Voor Brian Eno zelf had het wel wat extremer gemogen, hij hield het bijde Heads voor gezien en werd op Speaking In Tongues (1983) toch een beetjegemist. Op deze vijfde elpee zetten de Talking Heads hun flirts met zwartedansmuziek voort, maar de plaat ontbeert coherentie, terwijl de productienu zelfs wat gedateerd is. Een liedje als Slippery People zou door TalkingHeads een jaar later definitief worden neergezet. Live tijdens Stop MakingSense.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden