Achtergrond

In Qatar vinden ze The Danish Girl 'zedeloos'

De werkelijkheid van Lili Elbe, de eerste man die een geslachtsoperatie onderging, was grilliger dan de wat geromantiseerde biopic The Danish Girl. Toch blijkt de film controversieel genoeg.

Eddie Redmayne en Alicia Vikander als Lili Elbe en Gerda Wegener in The Danish Girl.Beeld Universal Pictures

In elk geval een paar inwoners van Qatar hebben op groot doek in een openbare ruimte mogen aanschouwen hoe een man in een vrouw kan veranderen. En hoe die man eigenlijk altijd al een vrouw was. En hoe zo'n geslachtstransitie de liefde níét in de weg hoeft te staan. Maar toen was het op.

Na afgelopen weekeinde in roulatie te zijn gegaan in het oliestaatje, werd The Danish Girl direct de maandag erop officieel verboden door het Qatarese ministerie van Cultuur. Er was geklaagd op internet: dat de in de winkelcentrabioscopen vertoonde biografische film over 's werelds eerste operatief van geslacht veranderde mens 'zedeloos' was. De minister van Cultuur deed de biopic vlot in de ban en prees de klagers in een staatsbericht op Twitter: 'Dank voor uw onverzettelijke waakzaamheid.'

Voor zover bekend wordt The Danish Girl verder niet vertoond in de Golfregio. Dát de film in eerste instantie langs de censuur kwam, die eerder vijftig gedegenereerde minuten uit The Wolf of Wall Street had geknipt, was überhaupt een mirakel. Precies het wonder waarop regisseur Tom Hooper en zijn hoofdrolspelers hoopten bij de wereldpremière van The Danish Girl, afgelopen najaar op het filmfestival van Venetië. 'Ik wil dat iedereen die de film ziet, ongeacht zijn of haar achtergrond of politieke voorkeur, empathie voelt voor deze personages', sprak de Britse Oscarwinnaar (The King's Speech). 'Dat was mijn opdracht als regisseur. En mijn enkele verzoek aan het publiek is: stel je open voor de mogelijkheid.'

Ongecensureerd in India

Behalve in Nederland gaat The Danish Girl deze week ook uit in de Indiase bioscopen, voor zover bekend ongecensureerd. In de Verenigde Staten draait de Britse productie sinds november. Een land, memoreerde hoofdrolspeler Eddie Redmayne bij de première, waar je ook vandaag de dag nog in 32 staten mag worden ontslagen 'omdat je een transpersoon bent'.

De film - er volgen nu mogelijk wat spoilers! - belicht de levens van het Deense kunstenaarsechtpaar Einar en Gerda Wegener. Hij poseert voor haar, ontdekt zo zijn voorkeur voor vrouwenkleding en zijn ware aard. Gerda accepteert dit, maar de samenleving blijkt er begin 20ste eeuw niet klaar voor: artsen denken aan schizofrenie. De uiteindelijke reeks sekseveranderende operaties, in een Duitse kliniek anno 1930, wordt afbetaald met de verkoop van schilderijen. Heel goed loopt het niet af: Einar, dan bekend als Lili Elbe, overlijdt als gevolg van de chirurgische handelingen. Gerda, tot die tijd een voornaam schilder en illustrator, sterft verarmd en onbekend.

De verfilming, naar de nogal geromantiseerde gelijknamige bestseller van David Ebershoff uit 2000, zoemde al ruim tien jaar rond. Diverse actrices - Charlize Theron, Gwyneth Paltrow, Uma Thurman, Marion Cotillard - toonden interesse voor de rol van Gerda, maar de keuze viel uiteindelijk op Alicia Vikander.

Nominaties, nominaties

The Danish Girl werd met een nauwgezette mediacampagne klaargestoomd voor het jaarlijkse filmprijzengala, maar verzilverde afgelopen zondag geen van de nominaties voor The Golden Globes. In de eerstkomende prijzenronde, de Britse Bafta's, dingt de film mee in de categorieën beste film, beste acteur, beste actrice, beste make-up en beste kleding. En daarna wachten, eind februari, de Oscars.

Speciale contracten

De 27-jarige Zweedse ex-ballerina, in 2015 te zien als robot in de bejubelde sciencefictionfilm Ex Machina, is momenteel zo populair dat de filmmaatschappij journalisten in Venetië speciale contracten laat tekenen: iedereen die deelneemt aan de in een chic hotel opgezette persbijeenkomst voor The Danish Girl, dient vooraf te verklaren dat de Zweedse níét het hoofdonderwerp zal zijn van het te schrijven artikel.

Dit opdat de belangstelling voor Vikander de boodschap van de film niet wegdrukt. Of omdat haar agenten graag greep houden op de interviewstroom. In ruil voor die belofte doet de actrice vervolgens uitspraken als: 'Gerda was extreem sterk, een vrouw die voorliep op haar tijd. Niet alleen als artiest, maar ook als werkende vrouw. De jaren twintig vormden in zekere zin het begin van de vrouwelijke revolutie.'

Hooper (43), die naast haar zit, vult aan: 'Ideeën over geslacht kunnen tiranniek zijn. Tot zeer kort geleden waren het mannen die ons idee bepaalden over wat een vrouw was of kon zijn. Gerda was een pionier, een vroeg feministisch icoon.'

Redmayne, met een Oscar bekroond voor zijn technisch virtuoze spel als de fysiek gehandicapte natuurkundige Stephen Hawking in The Theory of Everyhting, speelt een soortgelijk maniëristische transformatierol als Einar/Lili. Wie meent dat hij zijn spel in The Danish Girl er soms wat dik bovenop legt, moet weten dat Redmayne dit bewust doet.

'Hyperfeminisatie'

De acteur: 'Voorafgaand aan de opnamen ontmoette ik verschillende vrouwen uit de transgemeenschap. Een van hen beschreef wat ze zelf 'hyperfeminisatie' noemde, het begin van haar transitie. Dat vond ik een interessant gegeven: het experimenteren met make-up, misschien iets te veel make-up, het benadrukken van een loopje, de heupen nét wat te veel bewegen. Zij beschreef het als een soort adolescentie: een meisje in de puberteit, zo voelde het voor haar. Pas na die experimentele fase vind je jezelf, je eigen vrouwelijkheid.'

Alhoewel The Danish Girl bij de wereldpremière positief werd ontvangen, wezen meerdere journalisten op de wijze waarop Hooper en zijn scenarist de werkelijkheid vervormden. In de film, nadrukkelijk opgezet als liefdesepos, steunt Gerda haar geliefde tot aan de laatste fatale sekseoperatie. In werkelijkheid was ze niet in de buurt. Ook de operatiehorror is teruggesnoeid: de echte Lili overleed toen de experimenterende arts ook nog een baarmoeder transplanteerde, opdat de patiënt kinderen zou kunnen krijgen.

Hooper wijst op zijn rol als filmer: een groot en breed publiek bekendmaken met de transgenderpioniers. 'Toen ik het script las en de naam Lili Elbe googelde, was ik geschokt hoe weinig ik kon vinden. Haar opgetekende memoires Man into Woman (1933) waren niet meer in druk, terwijl iedereen deze moedige mensen zou moeten kennen. Ik hoop ze hun plek in de geschiedenis terug te geven. Dat voelde bijna als een plicht.'

Tot nog maar zeer kort geleden waren het mannen die ons idee bepaalden over wat een vrouw was of kon zijn.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden