Review

In Ons soort mensen past alles perfect in elkaar

Boek (fictie) - Juli Zeh

Hoe de bewoners van een slaperige plattelandsgemeenschap elkaar tot waanzin kunnen drijven, beschrijft de Duitse sterauteur Juli Zeh in 'Ons soort mensen'. Een scherpzinnige zedenschets, waarin alles perfect in elkaar past.

De ondertitel van Ons soort mensen had kunnen zijn: 'Of hoe een gepland windmolenpark een dorpsgemeenschap tot waanzin drijft.' In de nieuwe roman van de Duitse sterauteur Juli Zeh (1974), in eigen land als magnum opus onthaald, wordt een slaperig Oost-Duits dorpje door elkaar geschud wanneer de overheid een paar kavels aanwijst voor de productie van windenergie. De inwoners, een stuk of honderd, zijn onmiddellijk verdeeld. Wie gaat er aan verdienen, en wiens huis wordt hierdoor niets meer waard? Wie spant er met wie samen in achterkamertjes?

Zeh neemt de tijd om het verhaal op te bouwen. In meer dan zeshonderd pagina's en met tien verschillende vertellers voert de auteur de druk op, totdat iedereen elkaar haat, tot keurige mensen, bevangen door complottheorieën, in agressievelingen zijn veranderd, tot er iemand vermist wordt en een aantal het loodje legt.

Met Unterleuten (de dorpsnaam is onvertaald gelaten door vertaler Annemarie Vlaming, maar het had zoiets als 'Onderluitjes' of 'Onderdelieden' kunnen zijn) ontwerpt Zeh een minisamenleving, een sociaal laboratorium, waarin alle maatschappelijke tegenstellingen boven komen drijven - tussen West- en Oost-Duitsland, jong en oud, communisten en kapitalisten, stad en platteland. Niemand bemoeit zich met het afgelegen Unterleuten, er is geen arts, geen kerk, geen politie, het is een dorp dat denkt overal buiten te kunnen staan. Problemen lossen ze zelf wel op. Juist hierdoor komen de botsende idealen sneller aan de oppervlakte: niemand ontkomt aan elkaar.

In deze zedenschets weet Zeh met scherpzinnige blik zoiets als de tijdgeest te vatten. De breed uitgemeten redeneringen van de personages doen denken aan de theorieën van hedendaagse filosofen als Byung-Chul Han en het duo Antonio Negri en Michael Hardt, maar de auteur serveert ze op luchtige toon. Over de neoliberale twintiger Linda Franzen, die in alles vooruit wil, denkt haar geschrokken geliefde: 'Angstaanjagend was dat het haar uiteindelijk helemaal niet om één bepaalde zaak ging, maar enkel en alleen om het absurde idee dat je je lot in eigen handen had.' De oude burgemeester observeert een jonge, gelikte ambtenaar: 'Iemand als Pilz ging het er niet meer om een fijn leven te leiden, het ging niet eens om geld. Wat deze generatie dreef, was de absolute wens om alles goed te doen.' Daar tegenover zet Zeh met onderkoelde humor de logica van de verbitterde communist Kron, verwoed complotdenker: 'Wat de mensen van de dieren onderscheidde, was de vaardigheid om in het aangezicht van de catastrofe 'Zie je wel!' te denken.'

Fictie
Juli Zeh
Ons soort mensen
****
Uit het Duits vertaald door Annemarie Vlaming
Ambo Anthos; 672 pagina's; euro 24,99.

Maatschappijkritiek levert Zeh niet. Ze observeert alleen, laat haar personages elkaar beoordelen, maar kiest zelf geen kant. Eerder toont deze roman hoe troebel de waarheid is, dat waarheid een product is van de zoektocht van de mens naar de zin van het leven, naar betekenis, maar dat we daarbij de feiten overvragen. Of dat iets goeds oplevert of niet, laat de auteur in het midden. Iedereen zoekt bewijs voor het eigen gelijk, en krijgt het nog ook; er zijn geen winnaars of verliezers.

Ons soort mensen is een roman van het klassieke soort, verwant aan het werk van Jonathan Franzen, beiden adept van een 19de-eeuwse poëtica. Elke handeling van elk personage klopt volgens een psychologisch schema, iedereen krijgt een verleden, het past perfect in elkaar. In zijn soort indrukwekkend, Zeh beheerst het genre tot in de puntjes. Toch gaat dat uiteindelijk een beetje vermoeien. Het verhaal had meer lucht kunnen gebruiken, of wat minder bladzijden. Zeh is net geen millennial meer, maar lijdt er misschien toch aan: de absolute wens alles goed te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.