Tv-recensieFrank Heinen

In ‘My Octopus Teacher’ zie je de wonderlijke verwantschap tussen een dagbezoeker en een weekdier

Afgelopen week zorgde ik voor een kat die niet de mijne was. Toen ik de eerste dag zwijgend haar etensbakje neerzette, keek ze me nog wat bevreemd aan, als een vaste gast die een volkomen vernieuwd menu onder ogen krijgt, maar de service wende snel: na drie dagen liep ze me buiten al tegemoet, en voerden we uitvoerige (zij het ook ietwat eenzijdige) gesprekken. In haar wereld was ik geen bezoeker meer, maar ik maakte er tijdelijk deel van uit.

Een diepe band met een dier heb ik nooit gehad, vermoedelijk begon ik daarom wat sceptisch aan My Octopus Teacher, een Netflix-documentaire waarin de bekende filmer Craig Foster terugkeert naar het stukje oceaan waar hij als kind veel kwam en daar bevriend raakt met een octopus.

My Octopus Teacher

Het is een vreemde, biologerende film. In het begin was ik ervan overtuigd dat ik keek naar de uitwassen van Fosters overspannenheid. Ik bedoel: als het in je opkomt om elke dag op bezoek te gaan bij een wezen met acht armen, dan mankeert er toch iets aan je. En wanneer verandert interesse in stalken? Foster besluit de octopus, die naamloos blijft, ook te gaan filmen. Eerst zet hij de camera voor het dier neer en zwemt zelf weg, maar al snel raken ze aan elkaar gewend, de dagbezoeker en het weekdier. 

En inderdaad, het is een wonderlijk beest, dat zich soms voortbeweegt als een model op de catwalk, dan weer als een oude dame en dan weer als een tuinstoel die door de wind wordt voortgeblazen. Foster registreert hun toenaderingspogingen: hoe het dier plaatsneemt op zijn hand, hoe ze daadwerkelijk met elkaar knuffelen. Hij filmt het dier als het slaapt en vraagt zich af of het droomt. Uiteindelijk wordt hij zelfs onderdeel van de ingenieuze jachtstrategieën van het dier.

Gedurende de film is voortdurend het gevaar voelbaar. In het deel van de oceaan waar de octopus leeft wemelt het van de pyjamahaaien, een agressieve, weinig aantrekkelijke haaiensoort met schijnbaar als enige levensdoel het opeten van inktvissen met een brede vriendenkring. De octopus komt met steeds nieuwe methoden om haar vijanden in de war te maken. Ze doet me denken aan de wielrenner die zwakker is dan zijn tegenstanders, maar door tactische trucs de ene etappe na de andere wint, inclusief een na een waanzinnige achtervolging.

Het wonderlijke aan My Octopus Teacher is dat Foster lijkt te geloven dat ‘zijn’ octopus hem heeft geleerd te denken als een octopus, terwijl het feit dat je iets leert volgens mij niet per se betekent dat je ook onderwezen bent. Integendeel: het lijkt er juist op dat Foster de verwantschap op een ander, dieper niveau ervoer, daar waar het denken geen betekenis meer heeft en waar je, zoals hij het aan het slot omschrijft, ervaart dat je daadwerkelijk onderdeel bent van de wereld, en niet zomaar een bezoeker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden