Recensie Mass Starvation

In Mass Starvation leren we dat de groei van de wereldbevolking waarschijnlijk niet tot hongersnoden gaat leiden (****)

Mass Starvation - The History and Future of Famine

Alex de Waal

Polity Press

264 pagina's

€ 21,99

Tijd om eens opgelucht te kunnen ademhalen, ook nog over een van de grootste zorgen van deze tijd: zal de voortgaande groei van de wereldbevolking binnenkort leiden tot hongersnoden en sterfte door voedseltekorten? Dat is hoogst onwaarschijnlijk, betoogt een van de belangrijkste experts over hongersnoden, Alex de Waal, in een nieuw boek: Mass Starvation.

De toename van de voedselproductie houdt de bevolkingsgroei makkelijk bij, sterker: steeds meer wereldburgers hebben meer en beter te eten en die trend zet zich volgens de meeste studies tot zeker halverwege deze eeuw voort. Tegen die tijd zal de bevolkingsgroei stabiliseren, ook in Afrika, net als eerder in Azië als gevolg van het toegenomen inkomen. Nu al is er reden om iets te vieren, schrijft De Waal, al blijft de prestatie vrijwel onopgemerkt: in de afgelopen dertig jaar is het risico om in een hongersnood te sterven dramatisch afgenomen. Nog nooit eerder in de geschiedenis stierven zo weinig wereldburgers van de honger.

‘Terwijl de wereldbevolking sterk is gegroeid, is de sterfte door hongersnoden gedaald’, schrijft De Waal. Dit is ‘precies het tegenovergestelde van wat meestal wordt beweerd’. Dat is de schuld van Robert Malthus, of in ieder geval van zijn volgelingen. Die stelde twee eeuwen geleden dat de onstuitbare zelfvermenigvuldiging van de bevolking onvermijdelijk zou leiden tot massale sterfte aan honger. Dat inzicht is op zich logisch, maar veel te simpel, laat De Waal zien: in de eeuwen na Malthus werd zijn doemscenario nergens werkelijkheid, bevolkingsgroei stond juist aan de wieg van de westerse welvaartsstaten, economische groei, agrarische revoluties, internationale handel in consumptiegoederen. Toch duikt het argument ‘hongersnood komt door bevolkingsgroei’ steeds weer op. De Waal noemt dit ‘Malthus’ zombie’: het idee is door vele wetenschappers dood verklaard, maar leeft gewoon verder.

Beeld Alex de Waal

De dramatische hongersnoden van de 20ste eeuw hadden veel oorzaken, maar de belangrijkste was politiek beleid, oorlog voeren inbegrepen. Mislukte landhervormingen in de vroege Sovjet-Unie gevolgd door Stalins dictatuur; de bewuste tactiek van nazi-Duitsland om de bevolking in Oost-Europa uit te hongeren, de ‘Grote Sprong Voorwaarts’ in Mao’s China. Maar ook de relatief kleinere hongersnoden in Afrika sinds de jaren zestig waren een direct gevolg van burgeroorlogen: Biafra, Zuid-Soedan, Darfur.

Dat zijn de drama’s die De Waal goed kent en waarvoor hij in een eerder baanbrekend boek de term ‘famine crimes’ muntte. De Brit begon zijn carrière als oprichter van African Rights en is nu directeur van de World Peace Foundation en hoogleraar aan de Amerikaanse Tufts University. Mass Starvation is een essentieel boek voor de actuele discussie over hoe een groeiende wereldbevolking te kunnen voeden. Honger is zelden het gevolg van voedseltekorten, en meestal van het feit dat het arme deel van de bevolking door omstandigheden als droogte, economische crisis of wanbeleid geen geld heeft voor voedsel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.