besprekingMargiela in his own words

In Margiela in His Own Words is de modeontwerper eindelijk te horen (en een beetje te zien)

Modeontwerper Martin Margiela liet zich jarenlang alleen zien in zijn creaties. In de documentaire Margiela in His Own Words is hij voor het eerst te horen én te zien. Nou ja, zijn handen dan.

Het klinkt als een geweldige publiciteitsstunt: avant-gardistische mode-ontwerper laat nooit zijn gezicht zien en schuwt interviews als de pest – reden waarom de Belg Martin Margiela de ‘Banksy van de mode’ wordt genoemd. Wat begrijpelijk is, maar nergens op slaat. Want waar Banksy’s anonimiteit voortvloeit uit het heimelijke karakter van zijn graffiti, daar is het bij Martin Margiela (’s mans echte naam) altijd een diepe behoefte geweest. Bittere noodzaak ook. Want moeilijke vragen krijgen en uitleg geven over zijn creaties: hij kon het niet aan. Margiela laat zijn werk liever voor zich spreken.

Helemaal onzichtbaar en sprakeloos blijven is Margiela (63) desondanks niet gelukt. Er doken hier en daar wat oude foto’s op van een zachtaardig ogende man met een hoog voorhoofd en donkere bakkebaarden. Als het echt nodig was, stuurde hij een geschreven verklaring rond. Los daarvan bleef het oorverdovend duister en stil rond de createur. Eens lekker uitgebreid ouwehoeren over wat hij doet en waar dat allemaal vandaan komt: never. Zelfs in de documentaire We Margiela (2017), over zijn modehuis als creatief nest, is de schitterende afwezige de naamgever zelf.

Nu is daar een nieuwe en langverwachte documentaire Margiela in His Own Words, waarin de Duitse film­maker Reiner Holzemer de Belg nauwgezet volgt en interviewt. Al blijft zijn gezicht ook nu buiten beeld, we zien wél zijn handen en horen zijn stem. Vreemd en magisch is dat, om de stille kracht nu eens te horen praten, in het ­Engels met een onmiskenbaar Vlaams accent. En prettig: want hoewel zijn baanbrekende kleding inderdaad luid en duidelijk voor zich heeft gesproken, krijgt zijn werk door deze documentaire een extra lading.

Behalve Margiela zelf komt er nog een aantal sprekers voorbij. Grote namen als Li Edelkoort, modejournalisten Cathy Horyn en Olivier Saillard en ontwerper Jean Paul Gaultier, bij wie Margiela ooit begon als assistent. Fijn is het om deze coryfeeën Margiela’s prominente plek in de modegeschiedenis te zien onderstrepen, en ze te horen zeggen dat ze zijn werk in het begin óók niet zo goed ­begrepen. Het maakt de documentaire goed ­geschikt voor minder ingevoerde modefans. Want als ontwerper is Martin Margiela geen pleaser of allemansvriend. Eerder een designer’s designer voor wie mode iets heel ­anders is dan mooie kleren maken.

Margiela is een meester in het spelen met lelijk en mooi, het oprekken van grenzen, het gebruiken van onorthodoxe materialen en het uit elkaar halen van versleten stukken, om ze op een nieuwe manier weer in elkaar te zetten.

De documentaire laat zien hoe het allemaal begon, in 1987, toen Margiela en zijn zakenpartner Jenny Meirens ­gewoon maar lukraak begonnen in Parijs, en uit geld­gebrek alles wat lelijk was in hun atelier met witte katoen bedekten en alles wat ermee door kon wit verfden, tot de telefoon aan toe. Alleen dat al zorgde voor een duidelijke signatuur. Hoe de eerste show in een afgeragd theater ­heftige reacties opriep, en volslagen verbijstering. Hoe Margiela na tien seizoenen onbegrip opeens iets té goed begrepen werd en zijn avant-gardistische ontwerpen links en rechts lustig gekopieerd zag worden door collega’s, wat hem diep bedroefde.

Dat hele professionele verhaal, zijn zes jaren als hoofdontwerper voor Hermès en de overname van Maison ­Martin Margiela door de Only the Brave-holding ­maken klinkklaar waarom Margiela in 2008 besloot om, met een loodzwaar gemoed, zijn eigen modehuis te verlaten.

De handen van Martin Margiela in de film Margiela in His Own Words. Zijn gezicht komt niet in beeld.

De grootste kracht en charme van de documentaire zit in het persoonlijke verhaal, in het kijkje in zijn jeugd. Margiela (spreek uit: marzjèlla) groeide op in Genk als zoon van een Belgische moeder en een Poolse vader. Die vader runde een kapsalon, waar Martin als jongetje aan het eind van de dag gebiologeerd kon kijken naar het opvegen van het afgeknipte haar, en waar in de avonduren ook pruiken werden verkocht. Op slag begrijp je Margiela’s fascinatie voor kunsthaar.

Zijn extravagante oma, die naaister was, gaf hem restjes stof waarmee de dromerige, teruggetrokken jongen ­Barbiekleertjes maakte en 2D-ontwerpen in zijn teken- en plakboek. Holzemer filmt dat boek vanuit het perspectief van Margiela zelf, in de licht behaarde handen van de ontwerper. ‘Zelf ontworpen, getekend en geplakt door Martin’ staat er, in het Nederlands. De bijschriften in krullerig kinderhandschrift laten Margiela na al die jaren heel dichtbij komen. En bewijzen dat je om iemand te leren kennen niet in zijn ogen hoeft te kijken, maar er door.

Margiela in His Own Words is te zien in 15 zalen en op Picl.

Maison Margiela

Na het vertrek van Martin Margiela zelf ging zijn Maison Martin Margiela verder als Maison Margiela. Aanvankelijk kreeg zijn voormalige rechterhand Nina Nitsche de creatieve leiding, maar in 2014 stelde de Only the Brave-holding de flamboyante Britse ontwerper John Galliano aan als hoofdontwerper. Voor Galliano, die in 2011 na het doen van antisemitische uitspraken op staande voet werd ontslagen bij modehuis Dior, betekende het een comeback op het erepodium van de mode.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden