Review

In Majakovski/Oktober lijkt vooral veel níét te gebeuren

Met Majakovski/Oktober lijkt De Warme Winkel vooral veel níét te willen doen. Verrassend, maar er komt weinig voor in de plaats. De keuze om zich te concentreren op de dood van Majakovksi en zijn nalatenschap is zonde.

Dit werd er een om van te smullen, dat kon niet anders. Het tegendraadse theatercollectief De Warme Winkel zou zijn tanden zetten in de futuristische dichter Vladimir Majakovski (1883 - 1930), en daarbij en passant nog even de Oktoberrevolutie van 1917 meenemen.

Eerder dompelde de groep zich al gretig onder in dat veelbewogen tijdsgewricht, begin twintigste eeuw - de tijd van grote omwentelingen, vooruitgang en destructie - in producties waarin filosofie, politiek, kunst, geschiedenis en actualiteit op opwindende wijze samenkwamen. Bovendien maakte De Warme Winkel de belangrijkste voorstelling van vorig seizoen: De Warme Winkel speelt De Warme Winkel, een ode aan en deconstructie van Café Müller van Pina Bausch. Vooraf liet zich bijna uittekenen hoe deze club nu het futurisme en de Russische Revolutie te lijf zou gaan: met humor, satire, liefde en lawaai, afgewisseld met momenten van verstilling en contemplatie. Maar het lag voor de hand dat dit gezelschap het natuurlijk weer nét anders zou doen.

Majakovski/Oktober, theater.
Door De Warme Winkel
21/10, Stadsschouwburg Amsterdam.

Angstaanjagend meeslepend

Majakovksi/Oktober begint wél opwindend, met een lang muzikaal intro van Rik Elstgeest, van opzwepende, technisch vervormde percussie in marstempo, met revolutionair elan. In een knappe choreografie van techniek en decor (gordijnen, gaasdoek en licht) volgt met passende bombast een reeks revolutionaire symbolen: de rode vlag, een zon, een geabstraheerd embleem van de Sovjet-Unie. Verleidelijke grafische uitroeptekens, die versterkt met licht, rook en tromgeroffel heel dicht het effectbejag van communistische propaganda naderen. Angstaanjagend meeslepend is het, en in die eerste paar minuten staat Majakovksi onder stroom.

Maar daarna: kortsluiting. Wat volgt, is een tergende wake bij het lijk van Majakovski (gespeeld door Dik Boutkan), waarin de spelers lijken te aarzelen tussen ode en pastiche. Vrienden, collega's, geestverwante dichters en kunstenaars spelen zij, die hun laatste eer komen bewijzen. Ieder eigent zich zijn erfenis toe: herinneringen tonen vooral hun eigen aandeel, en als ze zijn gedichten citeren, gebeurt dat afgeraffeld en ijdel. Sollen met een lijk is het, en die gedachte wordt tot in het extreme doorgevoerd in een geestige dans met het halfnaakte, levenloze lichaam, en een even onsmakelijke als hilarische necrofiele beurt. Dat is het treurige lot dat Majakovski deelde met veel vernieuwers, volgens De Warme Winkel: eerst vroegtijdig te worden afgelegd, om na je dood te worden geannexeerd door voormalige vijanden.

Geen opzienbarend inzicht, en te mager om een voorstelling lang te boeien. Na het eindeloze eerbetoon, ongemakkelijk zwalkend tussen ironie en ernst, volgt soms een aanzet tot verdieping en actualisering. Een spannend militante voordracht in het Russisch, of een persoonlijke ontboezeming over de eigen vernieuwingsdrift, maar die aanzetjes leiden tot niets. De keuze om zich te concentreren op de dood van Majakovksi en zijn nalatenschap is zonde. Zo is hier nauwelijks ruimte voor diens vernieuwingsdrift en theatraliteit, behalve in de (hypocriete) bewieroking achteraf.

Prijswinnend collectief

De Warme Winkel bestaat uit Vincent Rietveld, Mara van Vlijmen en Ward Weemhoff (die niet meewerkt aan Majakovski/Oktober).

Als collectief (voorheen ook met Jeroen de Man) bestaan ze vijftien jaar en maakten ze zo'n dertig voorstellingen. Ze braken door met de zogenaamde 'oeuvrestukken', waarin de makers zich onderdompelen in leven en werk van historische figuren zoals Oskar Kokoschka, Rainer Maria Rilke en Gavrilo Princip.

Vorig seizoen maakten ze hun zelfverklaarde magnum opus De Warme Winkel speelt De Warme Winkel, waarin ze integraal de beroemde choreografie Café Müller van Pina Bausch nadansten. Voor die voorstelling ontving de groep in september de Prijs van de Kritiek en de Regieprijs.

In Majakovksi/Oktober werken ze met drie gastacteurs: Dik Boutkan, Martijn Nieuwerf, Annelinde Bruijs en stagiaires Lois Brochez en Sara Lâm. Marien Jongewaard deed de eindregie.

Te subtiel

Vreemd is het ook dat De Warme Winkel verder niets doet met het gegeven van de revolutie - behalve misschien aantonen dat die uitblijft. Maar dat gebeurt dan zo subtiel dat het geen indruk maakt. Als Majakovksi tot slot zelf het woord krijgt, en dat kritisch lijkt te richten tot het publiek, is dat even spannend, maar algauw maakt de specifieke Sovjet-context de inhoud onschadelijk.

Met Majakovski/Oktober lijkt De Warme Winkel vooral veel níét te willen doen: niet voldoen aan de verwachting, niet doorgaan op de bekende weg, géén theatraal-anarchistische aanval, geen vrolijke intellectuele chaos. Dat is eigenwijs en verrassend, maar er komt te weinig nieuws voor in de plaats.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel stond dat het lang muzikaal intro van Bo Koek was. Dat moest Rik Elstgeest zijn. De muziek is van hen samen, maar Elstgeest stond op het podium.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden