Recensie Schilderkunst

In Kunsthal Kade in Amersfoort worden de schetsen en werken van Caspar van Wittel uitnodigend getoond ★★★★☆

Caspar van Wittel, De Tiber met de Engelenburcht, 1685, olieverf op doek, 55 x 108 cm, Beeld Lampronti Gallery

In de schilderijen van Caspar van Wittel (1653-1736 ) staat de tijd stil. De stadspanorama’s van de Italiaanse Nederlander tonen steeds hetzelfde moment van de dag: het laatste. Dit komt niet uit een biografie. Je ziet het aan het licht op Van Wittels schilderijen, een licht dat fotografen het gouden licht noemen: gloedvol, met een zweem van oranje en roze. Van Wittel laat het vallen op de baai van Sorrento, op de fonteinen van het Piazza Novona en op de binnenzijde van de rondbogen van het Colosseum. Het maakt zijn panorama’s heel uitnodigend.

De uit Amersfoort afkomstige Van Wittel reisde rond 1674 als twintiger naar Rome. Dat deden er indertijd wel meer, maar anders dan de meeste landgenoten vestigde Van Wittel zich er permanent. Hij leerde de taal, trouwde een Italiaanse vrouw en ver-Italianiseerde zijn naam tot Gaspar Vanvitelli. De jongeling vond een niche voor zichzelf door nauwkeurige en gedetailleerde beeltenissen te schilderen van de stad in aanbouw, het Roma nuova; een soort 17de-eeuwse ansichtkaarten: veduta. De schilder raakte ermee in het gevlei bij machtige Romeinen, onder wie de Colonna’s en de Pamphils; verzamelaars die zich opwierpen als zijn begunstigers en hem voorzagen van voedsel, onderdak en, hier scheiden de mannen zich van de jongens, een eigen koets. Zijn oude dag was wellevend – al verloor hij tijdens een verkeerd verlopen staaroperatie een oog.

In Nederland is van Wittel niet zo bekend. Het zal te maken hebben met zijn geringe aanwezigheid in collecties alhier. Zeg gerust: afwezigheid. Slechts één vaderlands museum bezit een schilderij van Van Wittel, Museum Flehite in Amersfoort, een gouache. Datzelfde museum organiseert nu samen met stadsgenoot Kunsthal Kade een groot Van Wittel-retrospectief met Kunsthal Kade als gastheer, het eerste in Nederland: schilderijen, tekeningen, werken van tijdgenoten, foto’s door Hans Wilschut van door Van Wittel geschilderde locaties.

Een van de aardige dingen van de expositie is dat ze film en making-of is. Ze toont de voltooide schilderijen zij aan zij aan met de voorbereidende tekeningen. Het zijn fraaie studies, vaardig, opmerkzaam, complex, indrukwekkend; indrukwekkend vanwege de complexiteit, dat ook. Kwam er een camera obscura aan te pas? Het is goed mogelijk.

De schilderijen die Van Wittel erop baseerde zijn ook fijn, en dit komt van iemand die in musea de pas versnelt wanneer er een Canaletto of een Guardi in beeld komt. Ze zijn helemaal niet de slaafse kopie van de realiteit waar je ze oppervlakkig bezien voor houdt. Ze loodsen je oog haast ongemerkt van van lichte plek naar lichte plek en zitten vol fraaie details: zonlicht dat langs gevels schampt, wapperend wasgoed. Veertig ervan achter elkaar bekijken is misschien wat veel van het goede. Maar dat was ook nooit de intentie van de maker. 

Caspar van Wittel

Maestro van Wittel – Dutch master of the Italian landscape, Kunsthal Kade, Amersfoort, t/m 5/5, 2019, www.kunsthalkade.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.