Boeken

In korte zinnen met weinig franje vertelt Lars Kvamme wat de zalm bijzonder maakt ★★★☆☆

De Noorse journalist Lars Kvamme beschrijft de geschiedenis van de zalm aan de hand van mythen, biologie en zijn eigen reportages. Soms valt hij in herhaling, maar de volhardende lezer wordt beloond.

null Beeld Atlas Contact
Beeld Atlas Contact

Tachtig miljoen jaar geleden, toen op het land nog dinosauriërs en andere reuzenreptielen rondscharrelden, ontstond de voorlopersoort van zalmen en forellen, een zoetwatervis verwant aan de huidige snoek. De Noorse journalist Lars Kvamme introduceert in Zalm – Een biografie, voortgekomen uit een serie artikelen van hem voor een Noorse krant, zijn onderwerp, de Atlantische zalm, met een duik in de biologie van de majestueuze vissoort.

Ongeveer dertig miljoen jaar later ontwikkelde een oerzalmachtige het vermogen om in zowel zoet als zout water te leven. Door dit fysiologische huzarenstuk kon de oerzalm uitzwermen naar de zee, waar het voedselaanbod veel groter is. Zo kwam de levenscyclus van zalmen tot stand. De vissen kruipen uit het ei in het zuurstofrijke water van de bovenlopen van rivieren. Na enkele jaren in de rivier laten zij zich naar zee meevoeren. Daar groeien ze snel uit tot vraatzuchtige rovers van kleine vis- en garnaal­achtigen. Na één tot vier jaar keren ze terug naar de rivier die hen ooit naar zee bracht. Na maanden van stroomopwaarts zwemmen paren de mannetjes en vrouwtjes. Een nieuwe lichting eitjes blijft achter in de rivier.

Gewild

Uitgerekend de bijzondere biologie van de zalm maakte hem vanaf de prehistorie een gewilde voedselbron, zo laat Kvamme zien. Mensen hoefden niet de gevaarlijke zee op om de tot ruim een meter lange, smakelijke en eiwitrijke volwassen zalmen te vangen. De dieren kwamen naar de vissers toe, die tijdens de zalmtrek maar langs de rivier hoefden te posten met een drietand of vangkorf. Later kwamen daar netten en dodelijk efficiënte zalmvallen bij.

Geen wonder dat zulke machtige vissen, die elk jaar voor de voeten van mensen opdoken, een plaats kregen in oude volksvertellingen van landen met veel zalmrivieren, zoals Noorwegen, Schotland, Ierland en, aan de andere kant van de oceaan, oostelijk Noord-Amerika. Wie volgens een 12de-eeuwse Ierse verhalencyclus at van de zalm der kennis, bezat daarna alle wijsheid van de wereld. Kvamme geeft een handzaam overzicht van de zalmmythologie.

Econoom

De schrijver is van huis uit econoom, en misschien vertelt hij daarom wel uitgebreid over de exploitatie van de zalm en wat daar in de afgelopen duizend jaar bij kwam kijken, in Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en de oostelijke VS. Over hoe de zalm uit tal van Europese rivieren verdween, soms door overbevissing, maar veel vaker door vergiftiging van rivieren door riool- en chemicaliënlozingen. Hoe de bouw van stuwen, sluizen en dammen de zalmtrek hinderde of onmogelijk maakte. En over de opkomst van de voor Noorwegen economisch belangrijke zalmteelt.

In korte zinnen met weinig franje, naar de traditie van de Amerikaanse verhalende journalistiek, beschrijft Kvamme de bezoeken die hij voor zijn krant bracht aan bijvoorbeeld zalmkwekerijen in Noorwegen en Chili, maar ook projecten bedoeld om zalmen terug te brengen in bepaalde rivieren. Nergens is de schrijver al te moraliserend, zoals vaak gebeurt in het genre van boeken over ‘een diersoort/plant/stof waaraan de mens zich heeft opgetrokken’ (een plank vol intussen, óók over de zalm). Wel lijdt Zalm nogal onder herhalingen en een warrige opeenvolging van onderwerpen, ongetwijfeld het gevolg van de samenstelling uit bestaande journalistieke artikelen. Toch steekt de volhardende lezer veel leerzaams en boeiends op.

Lars Kvamme: Zalm – Een biografie. Uit het Noors vertaald door Angélique de Kroon. Atlas Contact; 256 pagina’s; € 22,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden