Beeldvormers Jupiter en Juno

In het oog van de storm: adembenemende beelden van de storm die al honderden jaren woedt op Jupiter

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: in het oog van de storm.

Jupiter van een afstand van 51 500 kilometer afstand. Foto RV- NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Betsy Asher Hall/Gervasio Robles

Op 5 augustus 2011 werd de Juno gelanceerd vanaf Cape Canaveral. Its five-year mission: to explore strange new worlds. We citeren de bekende Star Trek-intro en zitten er wat betreft Juno niet ver naast. Na vijf jaar en een reis van ruim 3 miljard kilometer, waarbij halverwege een baan om de aarde werd gebruikt als een soort slinger om echt op snelheid te komen, arriveerde het ruimtevaartuig bij Jupiter. ‘Strange’ en ‘new’: check. Volgens Nasa-veteraan Scott Bolton, leider van de missie, was het ‘het moeilijkste dat Nasa ooit had gedaan.’ En dat zegt wel wat in die kringen. Sinds 4 juli 2016 draait Juno elke 53 dagen om de planeet heen.

Nasa heeft de pr van dit soort kostbare expedities helemaal op orde. Neem de naam. Jupiter, de planeet, is genoemd naar de Romeinse god die in staat was zijn wandaden achter een gordijn van wolken te verbergen. In de Romeinse mythologie was Juno, als echtgenote van Jupiter, in staat om door het wolkendek te kijken en zijn ware natuur te zien. Ook meegenomen: Juno was ‘heerseres van de hemelen’.

De goden zijn als legopoppetjes aan boord van de Juno, waarbij Juno een vergrootglas vasthoudt en Jupiter een bliksemschicht. Ze hebben gezelschap van Galileo Galilei, in 1610 de ontdekker van de vier grootste manen van Jupiter. Dit alles om de Juno-missie Jeugdjournaal-proof te maken. Niet echt natuurlijk, maar wel om de jeugd te betrekken bij het onderzoek in de ruimte.

De foto’s die Juno maakte van Jupiter zijn al een paar jaar beschikbaar; de Amerikaanse site Vox.com liet deze week onder de kop ‘The awesome beauty of Jupiter captured by Juno, in 13 photos’ de mooiste beelden van de missie de revue passeren. Aanleiding was het aanstaande einde van Juno, die volgens plan in juli in de atmosfeer van de planeet zal neerstorten – inclusief legopoppetjes.

Foto's van Jupiter door het ruimtevaartuig Juno. Op de foto is de storm, beter bekend als 'het rode oog', te zien die al honderden jaren bezig is op de planeet. Foto RV - NASA/SwRI/MSSS/ASI/INAF/JIRAM/Björn Jónsson (CC BY-NC-SA)

Kosmische grandeur op beeld

De foto’s zijn inderdaad ‘awesome’. Eindeloze wervelingen in magnifieke kleuren, die beschouwers doen denken aan gemarmerde vloeren of de wervelingen van melk in een cappuccino. De beeldspraak laat al zien hoezeer we tekortschieten om de kosmische grandeur in woorden te vatten, want in de onderschriften lezen we hoe de planeet aarde in één zo’n wervel past en dat de stormen met vele malen de snelheid van een aardse tornado razen. Spectaculairste beeld wellicht: een close-up van een reusachtige rode vlek, een storm die al honderden jaren bezig is, beter bekend als ‘Het rode oog’.

De foto’s die we zien, komen met een flinke bijsluiter. Want waar kijken we eigenlijk naar? Er is een camera aan boord van de Juno: de JunoCam. Het ruimtevaartuig stuurt de beelden naar de aarde in de vorm van eindeloze stroken data, zogenaamde framelets. De beelden worden doorgezet naar een publieke website, het JunoCam-archief, waar ruimtevaartenthousiastelingen uit de hele wereld aan de slag gaan en de beelden samenvoegen en kleuren. De beelden worden vervolgens in het publieke domein geplaatst.

Stormen op de noord pool van Jupiter. Wetenschappers zijn het er niet over eens waarom deze stormen in een geometrisch patroon verschijnen, maar het lijkt erop dat de stormen in verbinding staan met de atmosfeer op Jupiter. Foto RV - NASA/SwRI/MSSS/ASI/INAF/JIRAM/Björn Jónsson (CC BY-NC-SA)

Het inkleuren van ruimtebeelden is overigens een gangbare praktijk, waarbij wetenschappers bijvoorbeeld verschillende kleuren gebruiken voor de verschillende chemische elementen die ze in een bepaald deel van de ruimte aantreffen. World Press zou de neus ophalen voor een foto waarbij ‘Het rode oog’ dieprood is ingekleurd, althans volgens sommige van deze space artists, zoals ze zichzelf zien.

In het artikel van Vox krijgen we ook een foto van het rode oog te zien die dichter bij de waarneming van het menselijk oog zou komen – niet dat er ooit een menselijk oog in de buurt gaat komen. De bewerker van het beeld (de ‘artist’) heet Björn Jónsson, een sofwarespecialist uit IJsland, en hij heeft het ziedende rood van de storm op Jupiter de kleur van een vage roestplek gegeven.

Jónsson lijkt een ingetogen eenling in een wereld die van spektakelstukken houdt, van foto’s die de ontzagwekkende statistieken van het ruimtereizen lijken te illustreren.

Nog even over die legopoppetjes. Die zijn natuurlijk niet van plastic, maar speciaal voor deze reis van aluminium gemaakt.

Een blik op de storm die al honderden jaren woedt, 'het rode oog'. Foto RV - NASA/SwRI/MSSS/ASI/INAF/JIRAM/Björn Jónsson (CC BY-NC-SA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.