In het ongefilterde So Help Me God zien we wat we in andere documentaires zelden zien

Geen uitleg, geen vragen, geen balkjes of verhullende cameravoering: van de methode-Hinant/Libond gaat ontegenzeggelijk veel kracht uit. In de ongefilterde documentaire So Help Me God (****) zien we wat we in andere documentaires zelden of nooit zien.

Onderzoeksrechter Anne Gruwez in So Help Me God. Beeld RV

Is dit echt? Kan dit zomaar? Het zijn vragen die opspelen bij het zien van So Help Me God, de ongefilterde Belgische documentaire van Yves Hinant en Jean Libon over het Brusselse rechtssysteem. Het Franstalige regisseursduo volgde de extravagante onderzoeksrechter Anne Gruwez, die de camera vrij toeliet in haar dagelijkse praktijk. Ook tijdens de meest wrange, bizarre en gruwelijke gesprekken met de verdachten of betrokkenen, die ze ontvangt op haar kantoortje. Agressieve (ex-)echtgenoten, overvallers, een vrouw die haar kind doodstak om satan uit te drijven: Gruwez spreekt ze toe met koket verpakte autoriteit, als een schooljuf. Dezelfde toon waarop ze spreekt tot haar oude deux-chevaux, tuffend door het chaotische Brusselse stadscentrum, of tegen de tamme rat die graag onder de trui van de rechter kriebelt.

Het Nederlandse rechtssysteem kent hem niet: de onderzoeksrechter, die actief gerechtelijk onderzoek doet en de verdachte in (voorlopige) hechtenis kan plaatsen, een soort politieagent en rechter ineen. In België gaan er wetsvoorstellen rond om deze ooit onder Napoleon ingestelde functie aan te passen. Maar niets van die achtergrond komt aan bod bij Hinant en Libon, die filmen volgens hun cinema verité-doctrine: geen uitleg, geen vragen, enkel die camera. Op precies diezelfde manier kwam hun eerdere, populaire televisiedocumentairereeks Strip-Tease tot stand. De makers doen daarnaast niet aan balkjes of verhullende cameravoering, ongeacht het milieu waarin ze zich begeven. Zo roept So Help Me God ook een ethische vraag op: moet je sommige mensen niet tegen zichzelf in bescherming nemen? Een van de bezoekers van Gruwez’ kantoor – de beroofde sm-meesteres die gedetailleerd vertelt over haar vak – trok naderhand haar medewerking in. Ze was nog wel te zien tijdens de voorpremière op IDFA, maar niet meer in de 6 minuten kortere versie die deze week uitkomt in de bioscoop.

Rode draad in de documentaire vormt een cold case uit de jaren negentig: een dossier over twee vermoorde prostituees, waarin Gruwez nu toegewijd spit samen met drie politierechercheurs. Deze ervaren agenten weten het morbide gevoel voor humor van hun rechter wel te waarderen, ook als ze voor dna-onderzoek in een net opgegraven lijk staan te zagen  in beeld, ja.

Er gaat ontegenzeggelijk veel kracht uit van de methode-Hinant/Libon. We zien wat we in al die andere documentaires zelden of nooit zien: de huiveringwekkende blik van de moordenares die tijdens de ondervraging in haar satanswaan zinkt, en het zelfmedelijden en de verongelijkte woede in de ogen van een jonge criminele illegaal, die dreigt dat hij naar Syrië zal gaan om te ‘ontploffen’. Je kunt ze balkjes opplakken of op de rug filmen, maar dan valt er iets wezenlijks weg: de kans om toch iets van empathie voor hen te voelen.

Docu
So Help Me God
Regie Yves Hinant, Jean Libon.
92 min. In 14 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.