ReportagePostmuseum in Parijs

In het Musée de la Poste is de posterijen heroïsch en de postbode een spannende verleider

Een museum over post saai? Laat dat maar aan de Fransen over. Het heropende Musée de la Poste barst van de romantiek, spanning, dramatiek en avontuur. 

Anoniem, terugkeer van de postiljon te paard, ca. 1840.Beeld Musée de La Poste, Paris - La Poste, 2020

Stel je bent heimelijk verliefd in het jaar 1830. Gelukkig hebben jullie die oude boom in het stadspark, een liefdesbrievenbus. Komt het tot een rendez-vous? Vast wel. Je geheime liefde heeft je ondeugende brief beantwoord. Als nu maar niemand je betrapt terwijl je de brief uit de holle boom vist...

Een 19de-eeuwse gravure met deze boompostscène hangt in het Musée de la Poste in Parijs. Klinkt saai, een museum over post? Laat dat maar aan de Fransen over: hun museum barst van de romantiek, spanning, dramatiek en avontuur. Dit is de uitgebreide collectie van de Franse posterijen (La Poste), sinds 1946 ondergebracht in een museum. Zes jaar lang was het gesloten voor een grondige renovatie. Er kwam een nieuwe en duidelijkere indeling met meer licht. Eind vorig jaar is het museum heropend, helemaal klaar voor de 21ste eeuw.

Alhoewel – er is iets wonderbaarlijks aan de hand in dit museum. De posterijen lijken er onsterfelijk. E-mailverkeer? Het museum schijnt van het bestaan op de hoogte te zijn, maar laat er amper iets van zien. De onderbetaalde pakketbezorger met de armen vol webshopbestellingen? Wie zegt u?

Sebastien Coeuré, La réponse au message, gravure, July Monarchy (1830-1848).Beeld Musée de La Poste, Paris - La Poste, 2020

En misschien is dat wel overzichtelijk, zo’n postmuseum zonder nieuwerwetse kwesties. Zijn Nederlandse equivalent, ooit gestart als Postmuseum (1929), probeert wel bij de tijd te blijven en is nu bijna aan zijn vijfde incarnatie toe. Zomer vorig jaar sloot het COMM in Den Haag (waarin de nadruk lag op hedendaagse communicatie) voor individuele bezoekers en werd het overgenomen door het instituut voor Beeld en Geluid. Momenteel worden de tentoonstellingen opnieuw ingericht, deze herfst heropent het als mediamuseum Beeld en Geluid Den Haag.

In Parijs lijkt men te hebben gedacht: wie behoefte heeft aan hedendaagse communicatie, pakt zijn mobiel er maar bij. Hier is de geschiedenis van de posterijen uitgestald als een heroïsch verhaal vol vreemde nostalgische objecten en een overweldigende hoeveelheid historische postzegels en versierde enveloppen. Misschien is die geschiedenis vanzelf spannender in een land dat dertien maal de oppervlakte van Nederland heeft.

In de 19de eeuw werd Frankrijk te paard doorkruist door postbodes die volgens de zaalteksten de reputatie hadden spannende verleiders te zijn. Het museum heeft een groot computerspel gemaakt waarin de bezoeker als postiljon te paard postzakken moet bezorgen. Dat blijkt een ingewikkelde estafette waarbij het essentieel is om regelmatig van paard te wisselen. Later kwam natuurlijk de posttrein, waarin al wiebelend de post kon worden gesorteerd. Ook de postluchtballon, het postvliegtuig en de postduif kregen hun plek in het museum.

Tang om post te ontsmetten, hout en metaal.Beeld Musée de La Poste, Paris - La Poste, 2020

Post bezorgen was soms een behoorlijk riskante onderneming, blijkt uit de poststempels uit de vorige eeuw die de ontvanger (van natte post?) berichtten: ‘VLIEGTUIGONGELUK, correspondentie uit zee gehaald.’ En er kleefden andere risico’s aan correspondentie, zo dachten tenminste de Fransen in de 19de eeuw. Kwamen er brieven uit landen waar een cholera- of pestepidemie huishield, dan werden die veertig dagen in quarantaine gehouden. Men verzon bovendien een ontsmettingsprocedé. De gesloten enveloppen werden geperforeerd en daarna blootgesteld aan rook of een azijnbadje. De perforatietang die het museum tentoonstelt (een kopie, het origineel is in bezit van het Pasteur-instituut) ziet eruit als een middeleeuws martelwerktuig. ‘Gezuiverd’ stond daarna op de poststempel.

Een beetje zoals dit museum eigenlijk, gezuiverd van post-onheil als miltvuur, kettingbrieven, belastingaanslagen of e-mail. Dat de Franse posterijen zich zo’n zelfvoldaan museum kunnen veroorloven is mede te danken aan de andere inkomstenbronnen van het concern, zoals een bank, een verzekeraar, e-mailhosting (dus toch) en een mobiele telefoonaanbieder. La Poste is daarmee na de overheid de grootste werkgever van Frankrijk. 

Beschilderde enveloppe, 1902.Beeld Musée de La Poste, Paris - La Poste, 2020

Bovendien is de dochteronderneming Poste Immo (miljardenbedrijf in onroerend goed) eigenaar van het museumgebouw vlakbij station Montparnasse. De gevel is een groot betonnen reliëf van de beeldhouwer Robert Juvin (1921-2005), dat is geïnspireerd op diepdruktechnieken en aan postzegels doet denken.

La Poste gaf de afgelopen jaren meer opdrachten aan kunstenaars. Zo zijn in het museum originele postzegelontwerpen van Joan Miró en Yves Klein te zien, maar ook beschilderde brievenbussen en andere soorten postkunst (en -kitsch). Een jonge aanwinst is de videokunstinstallatie van Marie Reinert (48), waarin postgepensioneerden postsorteerbewegingen nadoen. Die installatie is op een slimme onopvallende manier tussen oude postsorteermachines opgesteld. Musée de la Poste is een heerlijk optimistisch monument voor de post. Wie er is geweest, krijgt vanzelf zin om eens met een kroontjespen een brief te schrijven, die te verzegelen en in een holle boom te steken, of gewoon in de brievenbus. 

Creatief met postzegels
Een van de opvallendste museumstukken: een baljurk uit 1947 met tweeduizend internationale postzegels. Gedragen tijdens een ‘pers en post’-gala, door de geliefde van een postzegelverzamelaar die de jurk speciaal voor deze gelegenheid had geborduurd. De naam van de maker is onbekend.

Baljurk van postzegels, maker onbekend, 1947.Beeld Musée de La Poste - La Poste / Thierry Débonnaire, 2020
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden