Recensie Beeldende kunst

In het Literatuurmuseum komt schrijver F. Starik in kijkdoosjes weer tot leven ★★★★☆

Elke vitrine toont een hoofdstuk uit het pop-uplevensverhaal van F. Starik, beginnend bij een aandoenlijke kinderfoto uit 1963 en eindigend bij het ondersteboven opengeslagen boek Klaar. Afscheid van moeder en zoon (2019), dat na zijn dood verscheen.

F. Starik met zijn moeder. Beeld Andrea Stultien/F. Starik

F. Starik liet Andrea Stultiens een stanleymes na. Het was vast niet alleen de alliteratie die de vorig jaar overleden schrijver aan die erfenis beviel; ongetwijfeld vermoedde hij ook dat Stultiens daadwerkelijk iets aan het vlijmscherpe voorwerp zou hebben. Dat was zo. Stultiens, fotograaf, archiefdelver en goede vriendin van Stariks partner, dichter Vrouwkje Tuinman (die naar aanleiding van zijn dood de mooie bundel Lijfrente schreef), gebruikte het mes bij het maken van een aantal prachtige kleine diorama’s. Die staan nu als herinnering aan de schrijver opgesteld in een rij vitrines in het Literatuurmuseum in Den Haag.

Het gebeurt maar zelden dat overgebleven spullen vrolijk stemmen. Meestal wordt een dode alleen maar doder van een oude bril, een haarborstel, een pen achter glas: ze zijn zo doelloos zonder gebruiker. Maar in de glazen kastjes van het Literatuurmuseum is het onverwachts een levendige boel. Het hielp natuurlijk dat Starik zijn eigen leven (ironisch en serieus tegelijk) opvatte als een kunstwerk (‘Voor nu is het genoeg dat u begrijpt dat ik mezelf als een museum opvat, een verzameling van curieuze indrukken’), en dat hij in het kader van het Starikmuseum alles bewaarde dat hemzelf betrof.

Het was aan Stultiens om het museum nu echt in te richten. Dat deed ze subtiel, aanstekelijk en met lef. De onvermijdelijke titel: F. Starik (1958-2018). Leven als museum.

Andrea Stultiens heeft met het stanleymes dat ze erfde van Starik kleine kijkdoosjes gemaakt. Beeld Andrea Stultiens/F. Starik

F. Starik had niet één bril, hij had er wel vijf, en Stultiens geeft ze een nieuw leven. Ze liggen boven op krantenartikelen, foto’s en handgeschreven brieven, alsof de schrijver ze net heeft afgezet om eens in zijn ogen te wrijven. Ze dienen als vergrootglazen voor details in de kijkdozen die de fotograaf heeft samengesteld (tip: neem uw eigen bril ook mee, dan is het allemaal goed te zien). In de kijkdozen zijn collages te zien van Stariks spullen. Stultiens combineerde onder meer een knotsgek vissenmasker, stempels, fotolijstjes, een zakje met puzzelstukjes, medailles en een kleurenwaaier van bewaarde toegangsbewijzen voor allerlei culturele evenementen met tekstfragmenten en foto’s die ze in de dagen na zijn dood nam van zijn propvolle appartement. Met het nagelaten stanleymesje sneed Stultiens het materiaal tot gedetailleerde toneeldecors.

Betoverend effect

Het effect is betoverend. Elke vitrine toont een hoofdstuk uit het pop-uplevensverhaal van F. Starik, beginnend bij een aandoenlijke kinderfoto uit 1963 en eindigend bij het ondersteboven opengeslagen boek Klaar. Afscheid van moeder en zoon (2019), dat na zijn dood verscheen. Stultiens sneed uiterst zorgvuldig de figuurtjes van de schrijver en zijn oude dementerende moeder uit de boekomslag en klapte die bij de voeten omhoog, zodat ze staan, zij liefdevol lachend opkijkend naar hem, haar grote, lange kind dat verlegen naar zijn voeten staart.

F. Starik had altijd al het idee om zijn leven te zien als een museum. Beeld Andrea Stultiens/ F. Starik

Verschillende thema’s komen terug: Stariks liefde voor vogels, vissen, aquarium houden en het voortdurend bijwerken van zijn leven als museum. Stultiens gaf twee van haar studenten, Marina Sulima en Olivia D’Cruz, de opdracht animatiefilmpjes te maken, die in de installatie worden afgespeeld op staande iPads. Het is allemaal uiterst liefdevol en aandachtig gedaan, zonder dat het ook maar één moment overdreven of te gewichtig aandoet.

Enige minpuntje: dat dit Starikmuseum slechts vier zalen heeft. Het zou, in antwoord op het museummotto ‘eeuwig in aanbouw’, eindeloos mogen doorgaan. Niet stoppen, stanleymes.

F. Starik (1958-2018). Leven als museum. 

★★★★☆

Beeldende kunst

T/m 17 november, Literatuurmuseum, Den Haag.

Dichten tegen de eenzaamheid

F. Starik (1958-2018), schrijver, dichter, beeldend kunstenaar, coördineerde meer dan vijftien jaar lang de Amsterdamse Poule des Doods. Met andere dichters als Anneke Brassinga, Thomas Möhlmann en de overleden Menno Wigman en Wim Brands bewees hij Amsterdammers die in eenzaamheid waren gestorven de laatste eer. Van 2010 tot 2011 was hij stadsdichter van de Amsterdam. In 2013 verscheen Moeder doen. Een lied van liefde, zorg en ouderdom, een bundeling van de columns die Starik voor Trouw schreef over zijn dementerende moeder.

Beeld Andrea Stultiens i.s.m. F. Starik
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden