RecensieLubaina Himid: The Grab Test

In het Frans Hals Museum gaan de werken van Lubaina Himid nergens echt leven ★★☆☆☆

Alsof je alleen de samenvatting van een boek leest, in plaats van het boek zelf.

Naming the Money, 2004. Zaalfoto van installatie in 2017 bij Spike Island, Bristol.Beeld Lubaina Himid

Lubaina Himid: The Grab Test

Beeldende kunst

★★☆☆☆

20/12, Frans Hals Museum, locatie HAL, Haarlem.

T/m 23/2

Een groot deel van haar jeugd bracht de Britse kunstenaar Lubaina Himid (66, geboren in Zanzibar) door in kledingwinkels. Niet om te kopen, maar om te kijken en te voelen. Haar moeder was textielontwerper en sleepte de jonge Lubaina mee op haar zoektochten naar inspiratie.

Die herinneringen hebben grote invloed gehad op Himids latere werk, zoveel wordt duidelijk in het Frans Hals Museum in Haarlem. Mode, kleding en textiel spelen een belangrijke rol in haar kleurrijke schilderijen en installaties. Ze laat zien dat uiterlijk en presentatie niet oppervlakkig zijn. Integendeel: ze vertellen iets over waardigheid. Het is daarom opvallend, en teleurstellend, dat juist de presentatie van haar eigen werk in het Frans Hals Museum zo slordig is.

Dat het Frans Hals Museum komt met een soloexpositie – haar eerste in Nederland – van Lubaina Himid, is op zich reden tot enthousiasme. Himid is al jaren een belangrijke voorhoedeloper als het gaat om emanciperende, geëngageerde kunst. De kunstenaar vraagt al sinds de jaren tachtig aandacht voor de onzichtbaarheid van zwarte cultuur en geschiedenis in het westen.  Wat haar werk vooral indrukwekkend en onderscheidend maakt is haar positieve benadering. Ze snijdt moeilijke thema’s aan, toch is haar werk eerder een viering dan een aanklacht. Dit zie je bijvoorbeeld terug in een van haar bekendste installaties: Naming The Money uit 2004. Oorspronkelijk bestaat deze uit honderd levensgrote, bijzonder geklede houten figuren verspreid door de ruimte. In korte geluidsfragmenten kom je achter hun levensverhalen, het zijn tot slaaf gemaakten die vertellen hoe ze iets van de waardigheid van hun oude, vrije leven proberen vast te houden.

Een krachtig beeld moet het zijn: de mensen die in de westerse kunstgeschiedenis altijd naar de zijkant of achtergrond geschoven zijn, met z’n honderden bij elkaar in een ruimte. In het Frans Halsmuseum zijn het nog maar tien van de oorspronkelijke honderd figuren die de ruimte vullen, wat de ervaring een stuk minder indrukwekkend maakt.

Daarmee wordt iets pijnlijks blootgelegd dat in de hele expositie zit: je snapt de bedoeling, maar de kunstwerken gaan nergens echt spreken. Zou het liggen aan de slechte belichting, waarover Himid al klaagde in een interview in Het Parool? Het speelt mee. Maar het zijn vooral de keuzes die gemaakt zijn in de selectie en de presentatie die de tentoonstelling fnuiken. Zo zijn in de kleine zaal naast The Grab Test schilderijen uit maar liefst vier verschillende series getoond. Geen van de series is volledig, en zo dicht op elkaar komt geen van de werken echt tot hun recht. Alsof je alleen de samenvatting van een boek leest, in plaats van het boek zelf.

De grote woorden die aan de tentoonstelling gekoppeld worden – macht, representatie, identiteit – voelen daardoor wat hol aan. Dat geldt vooral voor The Grab Test, een nieuw kunstwerk dat Himid speciaal voor deze tentoonstelling maakte, in de monumentale Vleeshal op de begane grond. De installatie bestaat uit een meterslange lap van aan elkaar gestikte Dutch Wax-doeken, de vrolijke, bedrukte stoffen die we associëren met kleding uit Afrika, maar die in Nederland worden gemaakt. De bedoeling, zo is te lezen, is dat de lap strakgespannen tussen de pilaren in het midden van de ruimte zou hangen. Als een weefsel dat op knappen staat: symbool voor een samenleving onder druk. Tijdens mijn bezoek hing het geheel er eerder een beetje slap bij, om aan het einde met een lullig bochtje in de muur te verdwijnen.

Vergeten zaken zichtbaar maken is een belangrijk thema in Himids werk. Wat deze tentoonstelling betreft, is het misschien is het beste als we ’m zo snel mogelijk vergeten en hopen op een nieuwe, betere kennismaking met het werk van deze kunstenaar in Nederland.

Turner Prize

In 2017 won Lubaina Himid de Tuner Prize, de belangrijkste prijs voor beeldende kunst in het Verenigd Koninkrijk. Een dubbel record was het: met 63 jaar was ze zowel de oudste genomineerde die de prijs ooit won, als de eerste zwarte vrouw. Een bitterzoete ervaring, zo noemde ze het  afgelopen zomer in een interview met de Britse krant The Guardian: ‘Er zijn in de geschiedenis van de prijs zo veel zwarte vrouwen geweest die ’m hadden kunnen winnen. Ik ben blij dat ik heb gewonnen, maar daarom voelt het ook bitterzoet’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden