FilmrecensieHeimat ist ein Raum aus Zeit

In Heimat ist eind Raum aus Zeit laat Thomas Heise het Duitse landschap samensmelten met zijn familiegeschiedenis ★★★★☆

De cinema kent veel films waarin het portret van een familie wordt gekoppeld aan het grotere wereldperspectief. De Duitse filmmaker Thomas Heise (64) heeft aan die traditie een uniek, compromisloos werk toegevoegd. In Heimat ist ein Raum aus Zeit leest Heise voor uit familiedocumenten, beginnend bij sombere brieven van zijn opa Wilhelm uit 1914 en eindigend bij persoonlijke notities die hij zelf honderd jaar later maakte. Een familiegeschiedenis versmelt met een eeuw Duitse geschiedenis, tegen een visuele achtergrond die de historie akelig tastbaar maakt of juist het tijdelijke overstijgt. 

Uiterst geduldig ontrafelt Heise de levensloop van zijn familie, van WOI naar de val van de Muur. Intussen zien we foto’s uit het familiearchief, dwaalt de film door bossen en industriegebieden of kijkt aandachtig naar beekwater dat in een plasje druppelt. En anders wel naar het opgeduwde einde van een afgedankt stuk snelweg, een station of trein of naar de ruïnes van wat wellicht ooit het werkkamp was waar Heise’s vader Wolfgang in 1944 dwangarbeid verrichtte. Het is alsof Heise, in lang aangehouden zwart-wit tableaus en omzwervende camerabewegingen, het hedendaagse Duitse landschap afspeurt naar plekken waar de woorden van zijn familie eindelijk kunnen wortelen.  

Het internationaal gelauwerde oeuvre van Heise (Vaterland, Gegenwart) was in Nederland tot nu toe hoogstens op festivals als IFFR en IDFA te zien. Daarom is het lovenswaardig dat Heimat ist ein Raum aus Zeit is opgenomen in Previously Unreleased, de zomerreeks van het Amsterdamse Eye Filmmuseum. 

Een makkelijk toegankelijke film is het zeker niet, alleen al door het moedwillige gebrek aan kant en klare informatie. En je moet wel zeer gedisciplineerd zijn om bijna vier uur met volle concentratie te blijven kijken en luisteren. Heise’s stem blijft monotoon en ernstig; de stiltes tussen de citaten zijn te kort om alles te laten bezinken.

Desondanks gebeurt er iets wonderlijks. Geef je over aan de trage cadans van de film, en je krijgt de ervaring dat dit de eigenlijk de enig juiste manier is waarop een (familie)geschiedenis gevat kan worden.

Neem alleen al het indrukwekkendste moment van Heimat ist ein Raum aus Zeit. Heise draagt voor uit de brieven die zijn Joodse overgrootouders Max en Anna Hirschhorn aan hun volwassen kinderen schreven, terwijl hun leven in nazi-Berlijn steeds onmogelijker werd. Terwijl de brieven korter en korter worden en alle hoop eruit wegsijpelt, rolt in beeld een door de SS opgestelde lijst voorbij, met namen van Berlijnse Joden die moeten worden opgepakt. 

Twintig minuten duurt de scène, die je met zijn messcherpe minimalisme in een wurggreep houdt. Aan het einde is amper de helft van het alfabet bereikt.

Heimat ist ein Raum aus Zeit

Filmessay

★★★★☆

Regie Thomas Heise

218 min., te zien in Eye filmmuseum en via Picl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden