StijlicoonChloë Sevigny

In haar nieuwste film ontstijgt stijlicoon Chloë Sevigny het keurslijf

Chloë SevignyBeeld Molly Matalon / The New York Times

Al zolang ze bekend is, speelt kleding een hoofdrol in de carrière van Chloë Sevigny. In haar nieuwste film Lizzie, haar eerste project als producent, werpt ze haar kleren af. Toeval?

Poedelnaakt is ze. Het korset afgeworpen, de ruisende rokken afgestroopt. Actrice Chloë Sevigny schrijdt als de moordenares Lizzie door het victoriaanse landhuis. Wezenloze blik, bijl in de hand, op zoek naar haar vader en schoonmoeder. Het is onmogelijk de ogen af te houden van dat witte lijf, dat afsteekt tegen de donkere lambrisering.

Nu wist het publiek van filmfestival Sundance in 2018 wel dat Lizzie met een gruwelijke moordscène zou eindigen. De film is gebaseerd op het verhaal van een 19de-eeuwse moordenares, bekend van een touwspringliedje. Maar dat Lizzie haar knellende kleding daarbij uitdoet om bloedvlekken te voorkomen, kwam als een volslagen verrassing. De naakte Sevigny zorgt ervoor dat je wilt wegkijken én niet. Het maakt de moorden gruwelijk én bevredigend. Het is sereen én een geweldsexplosie. Wie het gezien had, had het erover. 

Sevigny in Lizzie (2018).Beeld Eliza Morse

Grappig dat Sevigny (45) de tongen losmaakt door bloot te zijn. In alles wat er over haar is gezegd in de afgelopen 25 jaar, speelt kleding een prominente rol. Ze geldt als jaloersmakend stijlicoon, met haar kan-me-niet-schelen-outfits. Een intrigerend mengsel van designerkleding en vintage-goed, half vrouwelijk, half jongensachtig.

Een bruine, oversized ribtuinbroek, daar begon het mee. Die trok de aandacht van een editor van tienertijdschrift Sassy Magazine toen Sevigny op 17-jarige leeftijd bij een nieuwsstandje in New York stond. ‘Raar meisje’, oordeelden haar collega’s, maar zij bood Sevigny een modellenklus en een stageplek aan. Zo viel ze op bij de styliste van de Sugar Kane-videoclip van de alternatieve band Sonic Youth. In haar schermdebuut stapt ze piepjong, met gekortwiekt haar, in een crop top en met een wijde spijkerbroek door de straten van New York alsof het haar catwalk is. Kort daarna werd ze gecast als de hiv-positieve tiener Jennie in de controversiële skatefilm Kids.

We schrijven de jaren negentig, de periode dat de wereld vooral jongeren op een voetstuk zette die wars waren van gladheid en commercie. De tijd van grunge, van Nirvana, van rafelrandjes. De ontdekking van Sevigny was het perfecte sprookje voor dat decennium, zo blijkt ook uit de uitgebreide ode die Jay McInerney (Bright Lights Big City) over haar schreef in The New Yorker in 1994 – vóór Kids. Hij portretteert haar als spijbelende tiener die vanuit het aangeharkte Darien, Connecticut de trein pakte om in New York bij de skaters rond te hangen. Volslagen vreemden spreken haar steeds aan op haar excentrieke outfits, ze bezoekt de juiste clubs, hangt rond met de hipste kunstenaars en junkies. Het was de tijd vóór de mobiele telefoons. McInerney beschrijft hoe de makers van Kids haar een pieper geven, zodat de chauffeur elke draaidag kon informeren in welk kraakpand ze de nacht ervoor gecrasht was. Bij een fotoshoot voor de Italiaanse Vogue met een wereldberoemde modefotograaf kwam ze niet opdagen. De wereld dong naar haar gunsten, niet andersom.

Sevigny wist na Kids een intrigerende filmcarrière op te bouwen.

Ze werkte mee aan het verhaal omdat McInerney haar een rode rubberen Helmut Lang-jurk met roze kant zou geven. Die kreeg ze niet. Wat het haar opleverde was het imago van it-girl – ‘het coolste meisje van New York’, schreef McInerney.

Nu verdwijnen dat soort it-girls doorgaans met het tijdperk dat ze personifiëren. Maar Sevigny wist na Kids een intrigerende filmcarrière op te bouwen, waarbij ze haar imago ook gebruikte. Zo speelde ze een doelloos rondhangende tiener in het nihilistische en onbehaaglijke Gummo (Harmony Korine, 1998). Een meisje dat haar nachten doorbrengt in dé club van New York in The Last Days of Disco (Whit Stillman, 1998). Haar rol als de ruimdenkende vriendin van transgender Teena Brandon in de klassieker Boys Don’t Cry (1999) leverde haar een Oscarnominatie op. Ze weigerde 500.000 dollar voor een rol in Legally Blonde (2001), en koos in plaats daarvan voor weerbarstige films als American Psycho (2000).

Sevigny als doelloos rondhangende tiener in het nihilistische en onbehaaglijke Gummo (Harmony Korine, 1998).

Ze gold als ‘veelbelovend actrice’, een recensentenlieveling. Tot ze naar Cannes kwam in 2003 voor roadmovie The Brown Bunny. Urenlang moest de internationale filmpers kijken naar een rondrijdende Vincent Gallo – regisseur, scenarist, hoofdrolspeler, narcist – tot hij in de finale uitgebreid gepijpt wordt door zijn toenmalige vriendin Sevigny. Buiten deze expliciete scène speelt ze amper een rol.

De film werd uitgejouwd, Sevigny’s carrière werd doodverklaard. Ergens was dat ook de bedoeling, zo vertelde ze achteraf. ‘Het was mijn manier om de controle weer terug te pakken, denk ik. Door mijn groeiende beroemdheid dacht ik: nee, dit is niet wie ik ben. Ik ben iets anders – dít is het soort films dat ik wil maken.’

Zo bleef ze bij het grote publiek vooral bekend als stijlicoon. Maar ondertussen schitterde ze ook in televisieseries als Big Love, waarmee ze een Golden Globe won. En de meest eigenzinnige regisseurs blijven haar opzoeken, soms meerdere keren. Harmony Korine. Lars von Trier. Whit Stillman. Olivier Assayas. Woody Allen. Volgens Jim Jarmusch is ze ‘de koningin van de reactie’. ‘Ik heb tijdens de montage soms hele scènes lang alleen maar naar haar gezicht gekeken.’

Wat haar bij die filmmakers geliefd maakt, is misschien wel dat ‘coole’. Tenminste, zo definieert ze dat zelf. ‘Cool heeft iets mysterieus. Iets ongrijpbaars.’ Sevigny is geen klassieke schoonheid, maar er is iets waarmee ze de aandacht opeist, en dat komt niet door haar kleren alleen. ‘Ze zit gewoon’, aldus een vriendin in het McInerney-stuk. ‘Maar ze domineert de hele ruimte.’

Chloë Sevigny in American Psycho (2000).

Dat stille, geheimzinnige maakt haar geknipt voor het soort naturelle spel waar ze van houdt, al vragen verslaggevers haar zelden naar acteermethodes. Wat je ook weinig terugleest: dat Sevigny altijd al actrice wilde worden, dat ze als kind in commercials speelde, maar haar moeder besloot haar uit die wereld te halen om haar te beschermen. Het past niet in het verhaal van de it-girl die zonder acteerervaring en zonder het te willen werd omarmd door de filmwereld.

Of ze het niet eens zat wordt om over kleren te praten, vroeg Kim Gordon, vriendin en Sonic Youth-bassist, haar in Interview Magazine (2012). Nee, zei Sevigny. ‘Maar ik ben wel bezorgd dat het feit dat mensen me zien als mode-icoon mijn filmcarrière heeft beïnvloed. Dat mensen me niet zien als een serieuze actrice.’

Is het toeval dat de korte films die ze regisseerde – KittyCarmen en White Echo – naar eigen zeggen gaan over meisjes ‘die erkend willen worden voor iets waar ze geen erkenning voor krijgen’? Dat ze uitgerekend Lizzie koos als eerste project als producent?

Sevigny wilde de mythe rondom de moordenares naar haar hand zetten. Ze wilde een punkrock antiheld van Lizzie maken, een vrouw die door haar omgeving zo in een keurslijf wordt gedrukt dat ze niet anders kan dan inhakken op het patriarchaat. Maar uiteindelijk bleven veel elementen, zoals de lesbische relatie die Lizzie heeft met het dienstmeisje, naar haar smaak aan de oppervlakte.

Maar die eindscène, daar blijft ze trots op. Door haar kleren af te werpen bevrijdt Lizzie zich daarin op fenomenale wijze van een keurslijf van verwachtingen. ‘Ik denk dat de kijker haar zo’n catharsis gunt.’ Misschien was het niet alleen bevrijdend voor Lizzie.

Lizzie is vanaf 1 oktober te zien in de bioscoop en draait nu in voorpremières.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden