kunstwerk van de week

In een teder maar grensoverschrijdend dansje raakt kunstenaar Ana Navas plots een Brancusi aan

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Footnote van Ana Navas.

‘Footnote’ van Ana Navas  Beeld Natascha Libbert, courtesy tegenboschvanvreden, Amsterdam
‘Footnote’ van Ana NavasBeeld Natascha Libbert, courtesy tegenboschvanvreden, Amsterdam

Het gebeurt heel plotseling en ze lijkt er zelf ook van te schrikken. Ergens halverwege de video Footnote legt kunstenaar Ana Navas ineens haar hand op de wereldberoemde sculptuur Bird in Space van Constantin Brancusi.

Eerst beweegt ze er voorzichtig omheen, schuifelend op een tranentrekker. Als de beat van een zwoel 90’s r&b-nummer inzet (‘Schatje ik word zo heet als je tegen me oprijdt’, dat werk), worden haar bewegingen langzaam losser. Tot ineens die hand op het beeld ligt, als op de onderrug van iemand met wie ze in de club staat te schuren.

‘Mag dit?’, denk je als kijker. Dat denkt de kunstenaar blijkbaar ook. Ze haalt de hand gauw weg.

Het is een van de vele absurde en intens tedere momenten in Footnote, van de in Ecuador geboren en in Amsterdam wonende en werkende Navas. In de oorspronkelijke video danst Navas twee uur ononderbroken rond het beeld, op een aaneenschakeling van popliedjes. Een fragment van die video, van 12 minuten, is nu te zien in de tentoonstelling Between Self and Other, bij galerie tegenboschvanvreden.

Ik vergat nog iets te vermelden: de danseres in de video, Navas zelf dus, draagt een zelfgemaakt goudkleurig pak. Ze heeft zich verkleed als het beeld waarmee ze danst. En dat beeld is natuurlijk niet het origineel, maar een replica. De kunstenaar vond het online in een webshop voor interieurdecoraties, vertelt ze aan de telefoon.

De video komt voort uit haar interesse in de geschiedenis van vormen, zegt Navas. Wat gebeurt er met de betekenis van een beroemd kunstwerk als het gereproduceerd wordt en verkocht als ornament om in de lobby van – ik zeg maar wat – een advocatenkantoor op de Zuidas te zetten? En wat gebeurt er als je jezelf weer verkleedt als replica?

Het originele werk ‘L’oiseau dans l’espace’ van Constantin Brancusi (1932-1940). Beeld Solomon R. Guggenheim Foundation, Peggy Guggenheim Collection
Het originele werk ‘L’oiseau dans l’espace’ van Constantin Brancusi (1932-1940).Beeld Solomon R. Guggenheim Foundation, Peggy Guggenheim Collection

In de tentoonstelling Between Self and Other krijgt de dans nog een andere betekenis. Het is een heerlijke tentoonstelling, met videokunst over de nabijheid van ‘de ander’. Het zweet ruiken van iemand die net te dichtbij staat, een gesprek met een onbekende in de trein, oplossen in een mensenmassa. De confrontatie met een vreemd lichaam kan irritatie opwekken, afkeer zelfs. Maar ook inspiratie en empathie. Het is een ervaring waar we in de anderhalvemetersamenleving nog maar amper aan worden blootgesteld.

Bij Ana Navas is die ander geen mens, maar een kunstwerk. Of ja, een replica dus. De kunstenaar lijkt dichter bij dat object te willen komen door zich te verkleden. Grappig genoeg wordt daardoor alleen nog maar duidelijker hoe verschillend ze zijn. Het beeld is onbeweeglijk maar verbeeldt de snelheid van een vogel in vlucht: een toonbeeld van elegantie en kracht. De kunstenaar, in haar gouden pak dat kreukelt en lubbert, beweegt, maar doet dat schuchter en ongemakkelijk.

Die ongemakkelijkheid is het allermooiste aan de video.

Natuurlijk is het een beetje mal, om je te verkleden als een kunstwerk en dan met een replica van dat kunstwerk te dansen. Een ander had daar misschien gekke bekken bij getrokken: kijk mij raar doen. Navas niet, die danst bloedserieus en ingetogen, met haar blik naar binnen gekeerd.

Al dansende zie je haar zoeken. Hoe dans je in godsnaam in je eentje op een janknummer? Maar vooral: hoe beweeg je in de aanwezigheid van zo’n vreemd object, dat zelf geen kunstwerk is maar een replica van een kunstwerk? Trippel je er eerbiedig omheen of mag je er tegenaan schuren?

Voor de ongemakken en deugden van de confrontatie met een vreemde heb je geen mensen(massa) nodig, zo blijkt.

Wie: Ana Navas (36)

Wat: Footnote (fragment)

Jaar: 2015

Waar: Tentoonstelling Between Self and Other, samengesteld door Ellis Kat. tegenboschvanvreden, Amsterdam, t/m 5/6

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden