afscheidsmusicals

‘In een groep 8-musical moet ieder kind kunnen stralen. Ook als standbeeld’

Bijna elke basisschool laat groep 8 dezer weken los met een afscheidsmusical. Een handjevol bedrijven bedenkt elk jaar een nieuwe. Wat maakt een goede groep 8-musical? Én: drie musicalsterren over hun musical.

Gidi Heesakkers

Maaike Brugman (41) werkt bij Benny Vreden Producties, dat is opgericht door Benny Vreden en Dick de Vilder. In 1967 lanceerden zij het fenomeen ‘afscheidsmusical’ met Meester Pennelik. De musicals van Benny Vreden worden tegenwoordig geschreven door Carlo Boszhard. Die van dit jaar heet Wie steelt de show?.

‘Het script van een groep 8-musical volgt altijd zo’n beetje dezelfde lijn: je hebt een leuke plek met leuke mensen, daar gaat iets mis wat moet worden opgelost en aan het einde leeft iedereen nog lang en gelukkig. Het gaat erom dat groep 8 een feestje viert, dus het stuk moet vrolijk en vol energie eindigen. In het midden mag wel wat drama zitten, dat vinden kinderen vaak lekker om te spelen en dan gebeurt er ook iets grappigs om naar te kijken. Drama met een knipoog hè, nooit heftig drama.

‘In de musical van dit jaar proberen twee presentatoren een tv-programma tot een succes te maken, maar de kijkcijfers zijn een drama en de zenderbazen grijpen in. Zij introduceren een gemaskerde jury – geïnspireerd op The Masked Singer – die allerlei soorten acts moet beoordelen. Als de jury vier duimen omhoog geeft, gaat er een kluis open en wint die act 1 miljoen.

‘De louche Cas Kraker wil graag de show stelen, maar dan ook echt stelen. Dat doet hij met een list waarmee hij de jury om de tuin leidt. Uiteindelijk worden Cas en zijn nepjury ontmaskerd, en dan blijkt dat de zenderbazen ook een geheim verborgen. Het komt allemaal goed en de groep leert dat iedereen zijn eigen talenten heeft, en dat plezier hebben belangrijker is dan snel rijk worden.

‘Het uitgangspunt is dat er voor ieder kind in de klas een moment moet zijn om te stralen. Veel kinderen focussen bij de rolverdeling op de hoeveelheid tekst en de hoofdrollen. In de workshops die we geven op scholen proberen we over te brengen dat stralen ’m niet alleen zit in veel tekst hebben. Een van mijn collega’s staat te praten, ik sta ondertussen iets anders te doen en trek daarmee de aandacht.

‘Zo willen we duidelijk maken dat je de show niet per se steelt met tekst, maar met spel, door wat jij doet op het podium. De hoofdrolspeler speelt misschien mee in zes van de de acht scènes, toch kan de grappenmaker die maar drie minuten op het podium staat het personage zijn dat iedereen onthoudt. Stralen betekent dat je iets doet wat misschien net een paar stappen buiten je comfortzone ligt, maar waarin je plezier hebt en iets van jezelf kunt laten zien.

‘We denken graag mee als leerkrachten vragen hebben. Bijvoorbeeld: drie meisjes moeten de Flex Dance Crew spelen, maar die rol vinden ze eigenlijk niet groot genoeg, wat nu? Je kunt die rol uitbreiden, zeggen we dan, maar je kunt óók met elkaar bedenken: hoe kunnen we hier nou een zo leuk mogelijke Flex Dance Crew van maken? Ik zag van de week een uitvoering waarin drie meisjes op hun handen lopend en radslagen makend opkwamen. Dan sta je misschien maar anderhalve scène op het podium, maar je hebt wél de volle aandacht van de hele zaal.

‘Ook ouders mailen weleens: mijn kind heeft deze rol en wil die niet, hoe kan ik dat oplossen? Ik kan dat natuurlijk niet oplossen. Het is onderdeel van het groepsproces dat een afscheidsmusical maken zo typeert. We moedigen aan om niet automatisch de hoofdrol te geven aan het kind dat altijd het meest hoorbaar is, of het hardst roept dat het die rol wil. Soms ontstaan de mooiste dingen als leerkrachten durven te casten op wat kinderen in hun mars hebben, zonder dat ze dat zelf doorhebben. En dan hoort het er ook bij om spelers die in eerste instantie minder blij zijn met hun rol toch het plezier terug te laten vinden en ook hen te laten genieten van hun aandeel in de musical.

‘Mijn indruk is dat kinderen zich bewuster zijn geworden van wat klasgenoten en anderen er allemaal van vinden. Ze durven minder snel het podium op te komen of de solo te zingen. Misschien is dat de invloed van sociale media; alles wordt tegenwoordig op 86 manieren vereeuwigd, dus wanneer je je tekst vergeet, staat het allicht op beeld. Als je een TikTok-filmpje maakt, kun je natuurlijk twintig versies maken voor je de best gelukte opname post.

‘Er zijn scholen die ervoor kiezen om een afscheidsfilm te maken. Dat kan ook heel leuk zijn, maar het is een ander proces. Bij een film kun je in principe alles overdoen en in de montage gladstrijken. Je mist toch een beetje die kriebel in je buik van ‘het moet nu’ die een musical opvoeren geeft. Volgens mij zit daar iets leerzaams in: je kunt niet alles in het leven honderd keer opnieuw doen, en het geeft niet als het niet helemaal perfect gaat.

‘Het is fijn dat je elkaar kunt steunen als een klasgenoot op het toneel zijn tekst vergeet. Dat je op zo’n moment relativeert en denkt: hé, de mensen in de zaal kennen dit hele stuk niet, die horen dit allemaal voor het eerst, die weten helemaal niet of dit zinnetje erbij hoort of niet. Dat je ervaart dat het ook oké is als het anders loopt dan je had gedacht, en dat je dan alsnog plezier kunt hebben.’

Elk jaar bestellen ongeveer duizend scholen een musical bij Rep en Roer, in 2004 opgericht door Meike Veenhoven (47). Samen met haar man Sander Geboers (44) schrijft ze de songteksten en de muziek voor hun musicals. Allebei studeerden ze aan het Rotterdams Conservatorium. Zij werkte daarna onder meer als zang- en musicaldocent, hij was pianist en componist bij cabaretier Claudia de Breij.

Meike Veenhoven: ‘Het jaar voor een musical beschikbaar komt op onze site, gaan we proefdraaien met vier scholen.’

Sander Geboers: ‘Toen we dat nog niet deden, zagen we achteraf altijd dingen die we liever anders hadden willen doen. Bijvoorbeeld een liedje dat eigenlijk net te lang is.’

MV: ‘Een scène die trekt.’

SG: ‘Een grapje dat niet landt. De meeste theatermakers spelen try-outs en gaan dan in première. Wij misten dat moment, maar als makers nemen we de opvoering van ons werk net zo serieus.’

MV: ‘De musical van dit jaar heet Het laatste level en speelt zich af in Parijs. De fanatieke gamer Mitch is daar met zijn familie op vakantie, terwijl hij eigenlijk een belangrijke gamewedstrijd heeft. Zijn ouders willen daar niks van weten. Zij willen dat Mitch meegaat naar de Eiffeltoren en naar het museum, en hij verstopt zich om toch aan de gamerondes te kunnen meedoen. Er ontstaat een kat- en muisspel in Parijs, waarbij Mitch vriendschap sluit met een oudere Parijse dame. Die vriendschap blijkt uiteindelijk belangrijker dan het winnen van de finale. We hebben altijd een onderliggende moraal, al ligt die er niet héél dik bovenop.’

SG: ‘Tijdens de dwaaltochten van Mitch door Parijs voeren we toeristen op, levende standbeelden, sjacheraars die iets proberen te verkopen, de Tour de France. Het is leuk om een kleurrijk toneelbeeld te creëren met personages en acts, zodat een musical niet alleen op de tekst en liedjes leunt.’

MV: ‘Maar het belangrijkste is dat de rollen leuk zijn om te spelen voor kinderen, dat ze allemaal zo hun grappige dingetjes hebben. We laten ons adviseren door een groep 8-leraar uit Heemskerk. Hij zegt het als een rol wat hem betreft te weinig kleur heeft, als hij denkt: dit gaat niemand kiezen.’

SG: ‘Er zijn altijd kinderen die graag willen zingen, dus we zorgen ieder jaar voor een rol die wat meer liedjes heeft. Voor introverte kinderen kan een rol zonder tekst juist fijn zijn.’

MV: ‘Zo is er dit jaar bijvoorbeeld levend standbeeld Pierrot. Die heeft geen tekst, maar wel een muziekje waarop ze een klein trucje doet met het tevoorschijn halen van een bloem.’

SG: ‘We hadden ook eens een trompettist die al spelend uit een vuilnisbak omhoog kwam. Die rol werd op een school waar we gingen kijken vertolkt door een asielzoeker die nog geen Nederlands sprak. Hij was de held van de voorstelling.’

MV: ‘We leveren het script aan in een Word-bestand, zodat klassen er nog in kunnen rommelen.’

SG: ‘De oma van de hoofdpersoon in de musical van dit jaar is overleden; gamen is zijn uitlaatklep. Een docent benaderde ons omdat ze wat moeite had met dat verhaallijntje; ze had iemand in de klas die net haar oma verloren had. Dan suggereren wij bijvoorbeeld: maak er anders van dat die oma gemist wordt omdat ze niet mee is op vakantie.

MV: ‘De hoofdpersoon is vaak een jongen of een meisje, maar we zeggen altijd: je kunt het makkelijk omdraaien. En een kakmadam kan ook gewoon door een jongen worden gespeeld.’

SG: ‘We hebben afgelopen jaren veel vloggers en YouTubers opgevoerd. De tijdgeest proberen we zo goed mogelijk te vangen, ook in de muziek. Het is fijn als typetjes herkenbaar zijn. Wat humor rondom stereotypen betreft, hebben we een regel: als je een stereotype opvoert, moet-ie in z’n kracht staan. Je mag ’m nooit kleineren.’

MV: ‘Verliefdheid omzeilen we als onderwerp. Ik heb het een groep 8-leraar weleens letterlijk horen zeggen: ‘Als er een liefdeslijntje in zit, dan begin ik er niet aan hoor!’’

SG: ‘12 is wat dat betreft toch een lastige leeftijd. In het script van Het laatste level omhelzen Mitch en de Franse oma elkaar. Dat vinden veel kinderen best lastig. We hebben wel een keer een soort Romeo en Julia-achtige balkonscène gehad, maar dan over de top. Dat vindt iedereen het fijnst, als erom gelachen kan worden. We wagen ons ook nooit meer aan een ‘groep 8 maakt iets mee’-verhaallijn. Het ligt voor de hand om te denken: ik ga iets voor groep 8 schrijven, ik laat groep 8-kinderen in een spookstad belanden. Maar dan spelen ze zichzelf, dan is er niks te spelen.’

MV: ‘Deze week begint onze tour door het land weer. Drie weken lang proberen we iedere dag een uitvoering te zien.’

SG: ‘Sommige leerkrachten blijken geweldige regisseurs te zijn, sommige kinderen blijken heel vrij te kunnen spelen. En soms is het er allemaal niet, maar dan is er nog geen man overboord. Dan is aan de opdracht voldaan. Het klinkt zijig, maar we zijn altijd trots als we merken dat kinderen de musical echt drágen, als we spelplezier zien. Dan hebben ze connectie gemaakt met het materiaal, en daardoor hopelijk ook met elkaar.

‘Toen onze eigen kinderen hun groep 8-musical speelden en ik die begeleidde, zag ik pas echt hoe belangrijk het groepsproces is. Een jongen barstte in huilen uit door mijn regieaanwijzingen. Ik was bijna voor aan het zeggen hoe hij zijn rol moest spelen en hij vond dat verschrikkelijk, voelde zich opgelaten. Hij moest iets doen wat blijkbaar niet bij hem paste. Dat was een eyeopener voor mij. Je moet altijd genoeg ruimte laten voor een kind om zelf invulling te geven aan zijn rol en over zo’n voorval praten met de groep, zodat iedereen zich veilig voelt.

‘In Breda zagen we eens een kind vloekend van het podium lopen. Een klasgenoot pakte meteen het tekstboekje erbij en nam zijn rol over. Na afloop stond het vloekende jongetje gewoon mee te buigen. Dat is het mooiste groep 8-theater wat er is.’

Wat kost het?

De nieuwste musical kost bij zowel Benny Vreden als Rep en Roer 179,50 euro, inclusief opvoerrecht voor één (school)locatie voor één jaar. Scholen kunnen extra’s bijkopen, zoals papieren tekstboekjes bij Rep en Roer (3 euro per stuk) en workshops in de klas (250 euro) of via beeldbellen (50 euro) bij Benny Vreden. ‘Er is de afgelopen jaren steeds meer vraag gekomen naar ondersteunende middelen’, zegt Maaike Brugman van Benny Vreden. ‘Vroeger leverden we een script en een liedje in twee versies, nu krijgen scholen rollenschema’s, decorachtergronden, regieaanwijzingen, dansvideo’s en korte filmpjes met uitleg over hoe je bepaalde rollen kunt spelen.’

Samir Hassan (27) is te zien in de Rocky Horror Show. Op de Clara Fabriciusschool in Herveld had hij een hoofdrol in Level 5.

‘Als kind wilde ik later acteur worden, maar óók zanger. Pierce Brosnan én Usher. Dankzij de groep 8-musical kwam ik erachter dat je die twee kon combineren. ‘Hij moet hiermee verder’, zei meester Fred tegen mijn moeder. Ik sloot me aan bij een musicalgroep in Herveld en ben uiteindelijk de opleiding muziektheater aan ArtEZ in Arnhem gaan doen. De liedjes uit Level 5 zitten nog letterlijk in mijn hoofd.

‘In groep 7 hadden we al een kerstspel gespeeld. Tijdens het zingen van het woord ‘sjaloom’ overviel me ineens de gedachte dat ik ‘sjaloom’ een heel grappig woord vond. Ik begon midden in het lied te lachen en kon niet meer stoppen, waardoor ook de anderen niks meer konden uitbrengen en het hele stuk ontspoorde. Meester René, de muzikaalste meester van de school, heeft me aan mijn arm van het podium getrokken.

‘Toen we aan de groep 8-musical begonnen, twijfelden ze dus of ze mij wel een van de hoofdrollen moesten geven. Level 5 ging over twee computerverslaafde jongeren die in een videospel belandden. Ze moesten vijf levels uitspelen om weer toegang te krijgen tot het ‘gewone’ dagelijkse leven. Ik mocht de vader van het jongetje zijn, met een grijze pruik. Het was de rol met de meeste liedjes, maar ik moest beloven dat ik niet weer in de lach zou schieten.’

Nandi van Beurden (31) won vorig jaar de talentenshow Op zoek naar Maria (Avrotros) en vertolkte de hoofdrol in The Sound of Music. Nu speelt ze in de musical Dagboek van een herdershond. Op basisschool Den Bijstere in Tilburg werd De Koning-Kies-Show opgevoerd.

‘Laatst nog zaten er leraren van mijn basisschool in de zaal bij Dagboek van een herdershond. Het is natuurlijk niet het doel van de groep 8-musical, maar voor de leerkrachten toch bijzonder dat er eens in de zoveel jaar iemand is die van acteren en zingen zijn beroep maakt. Ook voor kinderen die niks met theater denken te hebben kan het een openbaring zijn als ze zich op deze manier wél durven uiten, omdat ze een rol spelen en even niet zichzelf zijn.

‘De Koning-Kies-Show ging over een koning die geen opvolger had. Zijn zoon en dochter wilden allebei iets anders doen. Ik was samen met twee klasgenoten presentator van een televisieshow waarin uiteindelijk drie kandidaten om de kroon streden. Eerst hadden we met z’n allen het script gelezen, daarna mocht je je persoonlijke rollen-top 3 inleveren en vervolgens maakte de juf samen met de muziekleerkracht de beste verdeling.

‘In mijn klas zaten kinderen die absoluut niet het podium op wilden, die mochten het geluid doen of stortten zich op het decorontwerp. Niet iedereen heeft de ambitie om op het toneel te staan, maar praktisch iedereen heeft de behoefte om samen iets te maken. Dat is het doel van de groep 8-musical: nog één keer iets maken waar je als groep verantwoordelijk voor bent en daarmee acht jaar samen opgroeien afsluit. Van die gezamenlijke focus en dat plezier geniet ik nog iedere dag op het toneel.’

Tobias Nierop (34) is Johan Cruijff in 14 de musical. Hoe de afscheidsmusical van Jenaplanschool Het Wespennest in Amsterdam heette, is hij vergeten.

‘Ik heb geen flauw idee meer waar-ie over ging, maar dat mijn rap-act in de afscheidsmusical een groot succes was, kan ik me goed herinneren. De hele zaal deed mee met mijn ‘yeah’s’.

‘Op Het Wespennest was veel aandacht voor creativiteit. We hadden een weekafsluiting met toneelstukjes en liedjes, of de leraar las wat voor. De groep 8-musical werd door de docenten zelf geproduceerd. Het decor was volledig gemaakt door één lerares, daar werd echt mee uitgepakt, en ook de teksten en liedjes waren allemaal zelf geschreven. Ik kan me niet voorstellen dat ik me er destijds bewust van was, maar met terugwerkende kracht is het natuurlijk bewonderenswaardig dat zij dat naast hun gewone werk allemaal voor elkaar kregen.

‘De afscheidsmusical is een mooi ritueel. Je hebt acht jaar met elkaar in de klas gezeten en werkt samen toe naar een show waarmee je een betekenisvolle periode afsluit. Het laatste liedje van de musical is op Het Wespennest tot op de dag van vandaag hetzelfde.’ Begint te zingen: ‘Dag allemaal/ de tijd is gekomen/ we vliegen nu uit/ het nest is leeg. Zoiets. Het is een echte tranentrekker over afscheid nemen en een nieuw begin. Ik zat in een hechte klas, en iedereen moest huilen.’

Klassiekers

Ook Het Nationale Theater, het grootste reizende toneelgezelschap van Nederland, biedt groep 8-musicals aan. Scholen kunnen kiezen uit twee bewerkte klassiekers: Romeo & Julia en Op hoop van zegen. Een theatermaker van Het Nationale Theater helpt de leerkrachten met monteren en regisseren. ‘Tijdens deze dagen komt alles samen en voelen de leerlingen heel goed wat er allemaal bij komt kijken als je theater maakt’, schrijft HNT op haar site. ‘Dat een eindmontage maken ploeteren is, omdat je heel precies te werk moet gaan. Maar ondertussen daalt wel het besef in dat al die losse elementen samen meer worden dan de som der delen. Een theatraal eindfeest waar iedereen trots op mag zijn.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden