In de Vlaamse doofpot gestopft

In de nasleep van de Eerste Wereldoorlog, de Grote Oorlog, werden de Duitsers in hun kranten getrakteerd op griezelige en zelfs ongelooflijke verhalen....

PAUL DEPONDT

Specialist in 'meervoudige moordenaars' Jeroen Brouwers heeft hun leven beschreven in De versierde dood en Adolf & Eva & de Dood. Zo was er in Dresden een zekere Blume, 'wiens voorliefde eruit bestond postbodes met een hamer de hersens in te slaan'. Blume was een beminnelijk iemand. Hij schreef meerdere blijspelen.

De lezers kregen verhalen te lezen over keukenemmers vol mensenvlees, bloedspatten op de muren en over vet en pekelvlees van lijken in de slagerswinkel. Ze begonnen bij het lezen van zulke verschrikkelijke verhalen spontaan te kokhalzen. Misschien hadden ze wel een familielid opgegeten? Op de bekentenissen van Blume, die toen de politie hem kwam halen net een toneelstuk over een moord op een Berlijnse postbode had voltooid, volgden nog meer waanzinnige geruchten. En ze bleken waar.

Georg Karl Grossmann doodde, als hij zich naar eigen zeggen 'niet langer kon beheersen', jonge vrouwen. Hij versneed ze. Grossmann, een zachtaardige marchand, leverde vele partijen vlees aan slagerijen in de buurt. Men hield de adem in.

Schrijvers zagen er hun brood in. Ze maakten feuilletons over massamoordenaars en bloeddorstige Dracula's, over hypnotiserende griezeldokters en doders die achter bosjes knapen en jonge meisjes verschalkten. Gebeurt nu ook zoiets in België? Worden de zaak-Dutroux, het dossier van de Bende van Nijvel of de moord op de socialistische voorman Cools gefundenes Fressen voor literatoren?

Op de omslag van De Geruchten, het nieuwe boek van Hugo Claus, staat een meisje met een hoola-hoop afgebeeld. In het boek gaat Celia, 'het dochtertje van de directeur van de melkfabriek', in het bos op zoek naar de stoute wolf. Ze komt ziek thuis. In haar jaszak vindt haar vader een verfrommelde, vlekkerige brochure 'waarin Suske met een volwassen lid Wiske sodomiseerde terwijl ze beiden op een schommel zwierden en Tante Sidonie zich bezig hield met een Coca-Colafles'. Zo'n omslag trekt nieuwsgierigen. Dat verkoopt.

De roddelkonten in het Café De Doofpot - ze zijn het personage of liever de verteller Wij in het boek - bespreken de toestand. In België is dat tegenwoordig een dagelijks ritueel, zelfs bij het kaarten. Er ontstaan vermoedens waarvoor geen bewijzen bestaan en die gaan - ook in kranten - een eigen leven leiden.

Claus zette zich half juni van dit jaar aan het schrijven. Het moest af. Eind oktober is er Boekenbeurs in Vlaanderen. Het boek wemelt van verwijzingen naar de thans lopende onderzoeken. 'Er is geen rechtvaardigheid meer in de wereld, zelfs niet in België', verzucht het Doofpot-collectief. 'Er moet iets aan gedaan worden met of zonder de wet. Wij gaan toch niet wachten tot we allemaal met kinderen en ouders omvervallen.'

Het onderzoek slabakt. Het moet piano piano gebeuren. 'Daar was De Doofpot stil van.' De onafhankelijkheid van het onderzoek, mijnheer. 'Allemaal vrijmetselaars', zegt Godderis. De commissaris haalt zijn schouders op. 'Mannekes toch, dat ge maar een honderdste moest weten van wat ik weet, ge zoudt anders spreken. Maar ik mag niet.'

'Wij moeten voorzichtig zijn met geruchten', zegt de Eerwaarde tegen Hubert van Hoof, medewerker van Het Belang van Waregem. 'Zij worden zo gauw een waarheid, een soort waarheid.' Gevraagd op zijn sterfbed naar de staat van zeden in het Vlaamse Alegem zou hij zeggen: 'Hebt gij, Hubert van Hoof, dit dan nicht gewoest? . . . Jawohl, ik heb het gewoest maar in de bekende Vlaamse doofpot gestopft.' Hij wordt echter met een forse koekenpan doodgeslagen.

Het boek van Claus is door de critici slecht ontvangen. Volgens De Groene Amsterdammer schrijft hij 'op de automatische piloot'. De Geruchten is uiterst snel geschreven. Het boek zinspeelt op de 'collectieve woede' van de Belgen. In een land, vol kommer en kwel, wordt het vast een bestseller.

De Bezige Bij, de uitgever van Claus, is een wel erg bezige bij. Het boek ligt strakjes in Antwerpen en pile op de boekenbeurs. Proper is het zeker niet - al zijn het, zoals Meester Arsène in het Alegemse Café De Doofpot altijd zegt, wellicht ook 'allemaal geruchten'.

Paul Depondt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden