Achtergrond Antony Gormley

In de speelse expositie voel je Antony Gormleys filosofie aan terwijl je zijn beeldkunst beleeft

Beeld van Antony Gormley in de Royal Academy. Beeld David Parry

De bekendste Britse beeldhouwer, nu in de Royal Academy in Londen.

Een overzichtstentoonstelling van Antony Gormley, de bekendste Britse beeldhouwer, kun je de nieuwe expositie in de Royal Academy in Londen niet noemen, al was het maar omdat de opzienbarendste kunstwerken van Sir Antony op verschillende locaties in de open lucht staan. Zo staat de magnifieke Angel of the North (20 bij 54 meter) in Noordoost-Engeland, waar Gormley vandaan komt, en Exposure, de hurkende (dan wel poepende) man, op een strekdam nabij Lelystad. 

De speelse expositie, waar voor het eerst ook de notitie- en schetsboekjes van Gormley te zien zijn, helpt bij het begrijpen van zijn filosofie. Of misschien is ‘aanvoelen’ een toepasselijker term, in het geval van deze kunstenaar. Want Gormleys installaties zijn niet alleen te zien, maar ook te beleven.

Zo nodigt hij de bezoeker uit om zich te bewegen door een wirwar van staaldraden. Alleen de lenigsten zullen erdoorheen komen. Voor de anderen is er een sluiproute langs de wand. In de grootste van de dertien zalen kun je hangen aan een karkas van staaldraden, die in de bouw worden gebruikt om beton bijeen te houden. ‘Het spook van de architectuur’, zoals de 69-jarige kunstenaar het noemt. Aan het einde van de tentoonstelling volgt, facultatief, een tocht door een pikdonkere tunnel.

Gormley nodigt de bezoeker uit zich te bewegen door een wirwar van staaldraden. Beeld David Parry

Het lichaam in de wereld

Voor de ingang van een ijzeren tunnel die naar een grot leidt, staat een suppoost die de bezoekers aanraadt hun tastzin te gebruiken – en het hoofd niet te stoten. Daarmee wordt de essentie van Gormleys werk en filosofie duidelijk: de plek van het lichaam in de wereld. Wat zijn we? Wie zijn we? Hoe vinden we onze weg door de wereld? Het zijn vragen waar de kunstenaar als jongeman mee rondliep, in zijn Indiase tijd, die hem een liefde voor meditatie en het boeddhisme bijbracht.

Ook voor Antony Gormley is de Brexit een bron van inspiratie gebleken. Hij wil voor de kust van Bretagne zeven grote beelden neerzetten, die kijken naar ‘het verloren ­eiland van Europa’, zoals de kunstenaar zijn ­vaderland omschrijft. De Franse ­autoriteiten moeten nog instemmen, zo meldt The Observer, maar president Emmanuel Macron staat positief ­tegenover het plan. In 2016 was Gormley ziedend toen de Leave-campagne zijn Angel of the North gebruikte als achtergrondbeeld.

De expositie begint op de binnenplaats, waar de 18de-eeuwse portretschilder Joshua Reynolds, medegrondlegger van het museum, niet alleen gezelschap heeft van fotograferende toeristen, maar ook van een ijzeren baby. Het figuurtje, gemodelleerd naar Gormleys dochter Paloma toen zij zes dagen oud was, zit in de foetushouding, met het gezichtje naar de grond.

De volwassen Gormley heeft zichzelf vaak uitgebeeld op een manier die hem beroemd zou maken: het beeld van een lange, gietijzeren en gezichtsloze man die wezenloos naar de lege horizon tuurt. Volg, bij gebrek aan coördinaten, het innerlijke gevoel, lijkt hier de boeddhistische boodschap te zijn.

De standbeelden doken een jaar of tien geleden op in de Theems (bij eb), op het Noordzeestrand en op het dak van Hayward Gallery. Nu bevinden de roestige mannen zich, een beetje onwennig, in een benauwende ruimte: niet alleen op de grond, maar ook horizontaal aan de muur en ondersteboven aan het plafond. Naar het antwoord op de vraag hoe de 650 kilo zware beelden de zwaartekracht tarten en de eeuwenoude muren op de proef stellen, kan slechts worden gegist.

Antony Gormley, The Royal Academy of Art, Londen, t/m 3/12.

Een fietser pauzeert vrijdag op de strekdam in Lelystad bij het enorme kunstwerk Exposure van de Britse kunstenaar Antony Gormley op de strekdam in Lelystad. De ruim 25 meter hoge reus, die vrijdag onthuld werd, kijkt uit over het Markermeer. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden