Musea Nijmeegse Bastei

In de Nijmeegse Bastei mag en móét je de oude stenen aanraken om iets over de geschiedenis te weten te komen

Wie afdaalt in de spelonken van het nieuwe Nijmeegse museum De Bastei, komt terecht in een archeologische legpuzzel. Stukken Romeinse kademuur, Middeleeuwse kloostermoppen, een 14de-eeuwse haard van leisteen, restanten van huizen en stadskastelen uit de 12de tot en met de 16de eeuw; alles ligt kriskras door elkaar.

Museum 'de Bastei' te Nijmegen. Beeld Simon Lenskens

Tweeduizend jaar geschiedenis is hier opgestapeld. Soms letterlijk, want door de eeuwen heen werden nieuwe gebouwen neergezet op de restanten van hun voorgangers. Nergens staan hekjes voor. Aanraken mag, zegt directeur Gerard Mangnus. Sterker nog: dat móét, want die aanraking zet projecties in werking die iets vertellen over de achtergrond van juist dit stukje steen, of die specifieke bouwperiode. In De Bastei is de geschiedenis tastbaar gemaakt.

De nieuwe Bastei, die half mei werd geopend, geeft Nijmegen een stukje van zijn historische skyline terug. Toen Jan van Goyen in 1641 zijn beroemde Gezicht op de Valkhofburcht schilderde, zag Nijmegen er anders uit. Bovenop het Valkhof stond de trotse burcht van Frederik Barbarossa. Langs de Waal liep een lange kademuur, beschermd door torens.

Daar is niets meer van over. De burcht werd in de 18de eeuw neergehaald, de vestingmuur verdween. Waar destijds bootjes afmeerden, staat nu een spuuglelijk casino. Maar een van de markante onderdelen op Van Goyens schilderij is sinds kort weer terug: dat is de Bastei, een plompe, halfronde verdedigingstoren, die eeuwenlang het gezicht van de stad mede bepaalde.

Museum 'de Bastei' te Nijmegen. Beeld Simon Lenskens

Wat te doen? 

Al in 1987 werden bij de sloop van een fabriek aan de Waalkade de fundamenten gevonden van het 16de eeuwse bolwerk. Lange tijd wist Nijmegen niet goed wat het hiermee moest. Tot in 2009 het plan opkwam de oude toren terug te bouwen en een functie te geven als centrum voor natuureducatie.

In 2015 ging de schop in de grond. Natuurlijk hadden ze wel verwacht op archeologische vondsten te stuiten, vertelt Mangnus. Dat kan moeilijk anders in de ‘oudste stad van Nederland’. ‘Maar we stuitten op de ene na de andere verrassing.’ Van Romeins tufsteen tot 20ste-eeuwse baksteen: de hele historie van Nijmegen werd al gravend blootgelegd.

Even was het peentjes zweten of de gemeente wel wilde opdraaien voor de extra kosten die het inpassen van al die archeologische vondsten met zich mee zou brengen, aldus Mangnus. ‘Ze hadden ook kunnen zeggen: zand erover, laat maar zitten.’ Maar de stad legde 2,6 miljoen extra op tafel voor het project, dat in totaal 10 miljoen euro heeft gekost.

Architectenbureau Van Roosmalen Van Gessel maakte het ontwerp voor de toren, naar de historische contouren, met een onderdoorgang naar een entreegebouw een stukje van de kade af. In de bakstenen toren, geschraagd door 9 meter lange stammen van de douglasspar, huist de collectie natuurhistorische objecten en opgezette dieren van het Natuurmuseum, dat eerst elders in de stad zat. Topstuk is een 40 duizend jaar oude mammoetschedel.

Jan Josefsz. van Goyen (1596-1656), Gezicht op de Waal en Valkhofburcht, olieverf op doek, 1641. Beeld Collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen

Historisch verantwoord

Staatsbosbeheer benut het entreegebouw als bezoekerscentrum voor rivierenpark de Gelderse Poort. De kantoren en lokalen worden gebruikt voor natuureducatie en bijeenkomsten van het IVN (Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid) Rijk van Nijmegen.

Van het oude gebouw zijn zo veel mogelijk elementen behouden, laat Mangnus zien op een rondgang. Na de afdaling in de historische onderwereld kunnen bezoekers ronddwalen door de oude kanonnengang, waar vroeger het geschut stond opgesteld. ‘De kanonsgaten werden door een van de vorige gebruikers benut als riolering.’

Boven op de toren is een terras aangelegd met een erker van glas, die over de volle breedte uitzicht biedt over de Waal. En ook dat is historisch verantwoord, zegt Mangnus. Wie goed naar het schilderij van Van Goyen kijkt, ziet bovenin de bastei een kleine uitzichttoren.

De Bastei

Waalkade 83-84

6511 XR Nijmegen

024-3297070

www.debastei.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.