TheaterrecensieLa Ménagerie de verre

In de nieuwe Van Hove speelt Isabelle Huppert een kille moeder op de rand van een inzinking ★★★★☆

De regie van Ivo van Hove is opvallend sober.

Isabelle Huppert (links) als de moeder en Justine Bachelet als Laura.Beeld Jan Versweyveld

De wereldberoemde actrice Isabelle Huppert die een kip uit de koelkast haalt, de poten eraf hakt en vervolgens met een paar stengels bleekselderij en een venkel in een enorme soeppan gooit. Het is allemaal te zien in de voorstelling La ménagerie de verre (Glazen speelgoed, 1945) van Tennessee Williams. Afgelopen weekend was daarvan de première in Théâtre Odeon in Parijs, in regie van Ivo van Hove. Jawel, wederom Van Hove, die na zijn veelbesproken remake van West Side Story in New York meteen naar Parijs vloog om daar met La Huppert en drie andere acteurs te gaan werken. Voor theaterliefhebbers iets om naar uit te kijken, want Williams’ stuk behoort tot de moderne naoorlogse klassiekers. Van Hove maakte eerder in 1995 al een radicale bewerking van dat andere, grote Williams-stuk A Streetcar Named Desire. Bovendien is het natuurlijk een voorrecht om Isabelle Huppert in het theater aan het werk te zien.

Zo opzienbarend geëxalteerd Van Hoves Tramlijn destijds was, zo sober is deze regie van Le ménagerie de verre. Althans wat vormgeving en de afwezigheid van theatrale effecten betreft: Jan Versweyveld ontwierp voor de woning van dit gezin een soort horrorkelder diep onder de grond. De wanden zijn van top tot teen met bruin-beige tapijt bekleed, waarin hier en daar de afbeelding van een mannenhoofd is te ontwaren. Behalve dat keukenblok en die koelkast staan er geen meubels. Tafels en stoelen ontbreken: de vier personages zitten of liggen voornamelijk op de grond, op de bodem van wat een mooi leven had moeten zijn. Verder ook geen videoschermen of ingenieuze projecties.

Hoofdpersoon is Amanda Wingfield (Huppert) die al vroeg door haar man is verlaten en nu haar twee volwassen kinderen gelukkig probeert te maken. Zoon Tom werkt in een magazijn en doet ’s avonds iets geheimzinnigs – zelf zegt hij dat hij altijd in de bioscoop zit. Dochter Laura is mank, een muurbloempje dat nauwelijks onder de mensen durf te komen. Het drama in dit stuk wordt toegespitst op de komst van de buitenstaander: op een avond wordt een vriend en collega van Tom voor het eten uitgenodigd. Een charmante jongeman die Amanda graag aan haar dochter zou koppelen. Maar het loopt anders dan gehoopt, met een dieptreurig einde.

Isabelle Huppert (links) en Nahuel Pérez Biscayart in La ménagerie de verre.Beeld Jan Versweyveld

In deze voorstelling zijn alle personages vergeten holbewoners die nog maar twee dingen hebben: hun fantasie en hun verbaal geweld. De moeder ratelt en bedisselt aan één stuk door, Tom is voortdurend boos, en Laura bijna catatonisch. Pas als in de tweede helft van de voorstelling vriend Jim zijn entree maakt, krijgt het drama diepgang. Van Hove koos voor die rol de zwarte acteur Cyril Guei, die niet de vlotte bink uithangt maar juist een betrouwbare vaderfiguur. De lange scène waarin hij met de schuwe Laura liefdevol contact wil leggen, wordt aldus het hoogtepunt van de voorstelling. Dan blijkt namelijk waar het in deze visie op Glazen Speelgoed vooral over gaat: over de afwezige vader, en echtgenoot. Daarom ook dat mannenhoofd, verstopt in de wanden van dit verlaten huis.

Huppert speelt de moeder niet als een sloofje of tobberig mens, nee, van meet af aan speelt ze in de hoogste versnelling. Ze is een vrouw op de rand van een zenuwinzinking en vuurt haar tekst als een mitrailleur op haar lotgenoten af. Heel knap, maar ook ijzingwekkend kil. Naast haar staat Nahuel Pérez Biscayart als zoon Tom, die vooral in zijn fysieke spel een opgekropte woede laat zien. Laura is een verweesd meisje dat voornamelijk in een hoekje op de grond ligt. Haar vluchtheuvel is haar verzameling glazen speelgoed, diertjes die ze koestert, totdat er eentje breekt.

Interessante moederrol

Glazen Speelgoed van Tennesse Williams is ook in Nederland regelmatig te zien geweest, overigens wel met grote tussenpozen. Toneelgroep Amsterdam speelde het stuk in 2015 in regie van de Amerikaan Sam Gold. Het werd een mooie heldere versie, met Chris Nietvelt als de moeder, in een rolopvatting waarin hysterie en warmbloedigheid fraai werden gecombineerd. In vroegere producties waren onder anderen Ellen Vogel en Anne-Wil Blankers als Amanda Wingfield te zien. Voor actrices is die moederrol een van de interessantste uit het toneelrepertoire.

Als altijd heeft Van Hove muziek onder zijn voorstelling gemonteerd – dit keer met onder meer Prince, Amerikaanse standards en het schitterende L’aigle noir van de Franse zangeres Barbara, dat het leidmotief is. In dat chanson is de zwarte adelaar een metafoor voor het wegvliegen, verdwijnen, voorgoed.

Als aan het eind zoon Tom het huis verlaat om nooit meer terug te keren, hangt Amanda krijsend aan zijn voeten. Dan wordt ook duidelijk waarom Van Hove zijn spelers bewust zo onsympathiek en bijna apathisch heeft geregisseerd. Gedurende de voorstelling verandert hun gemoed van lome berusting naar totale ontreddering. Ten slotte zien we niemand meer, alleen het fel verlichte glazen speelgoed, nutteloos geworden.

Druk

Het zijn drukke tijden voor Ivo van Hove. Net teruggekeerd uit New York, maakte hij in rap tempo in Parijs La Ménagerie de verre. De volgende première staat al weer op het affiche: op 1 april gaat in het Antwerpse theater DeSingel de ITA-productie Wie heeft mijn vader vermoord? naar het boek van Edouard Louis in première, met Hans Kesting. Deze voorstelling is in mei ook in Amsterdam te zien. Overigens staat vanaf 16 maart bij De Nationale Opera Van Hove’s regie van Mahagonny van Kurt Weill en Bertolt Brecht op het programma, een productie die hij vorig jaar in het festival van Aix-en-Provence maakte.

La Ménagerie de verre

Theater

★★★★☆

Van Tennessee Williams door Théâtre Odéon Parijs, regie Ivo van Hove, vormgeving Jan Versweyveld.

6.3 in Théâtre Odéon, Parijs. Daar t/m26.4. Van 28 tot 30.5 in DeSingel Antwerpen; januari 2021 in Internationaal Theater Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden