Recensie María Dueñas

In de dochters van de kapitein is publiekslieveling Dueñas op haar best ★★★★☆

De Spaanse critici moeten niets weten van publiekslieveling María Dueñas. Onterecht, bewijst ze met haar sterke vierde roman zonder literaire poespas. 

Beeld Tzenko

María Dueñas verdiende keurig haar brood als taalkundige aan de universiteit van Murcia toen ze in 2009 de roman Het geluid van de nacht publiceerde. Voor de gein, veel verwachtte ze er niet van. Maar het kan verkeren: het boek werd een miljoenensucces en de televisieserie die op basis van het boek werd gemaakt, brak alle kijkcijferrecords. Dueñas kon haar docentenbaan eraan geven, ging van de pen leven en werd een fenomeen in Spanje. Wanneer er een nieuwe roman van haar verschijnt, gaat daar de vlag uit en zijn alle media-ogen op haar gericht.

Alle ogen, behalve die van de critici. De Spaanse boekenkeurmeesters lusten Dueñas niet en nemen niet eens de moeite om dat uit te leggen. Ze negeren haar boeken en laten de interviewers van de krant het werk doen (want er móét natuurlijk over haar worden geschreven). Daarmee doen ze niet alleen de schrijfster te kort, maar ook zichzelf. Toegegeven: voor literaire opsmuk ben je bij Dueñas aan het verkeerde adres. In haar werk vind je geen parmantige verwijzingen naar literaire kanonnen als Goethe, Dickens, Borges en Eco, zoals bij Ruiz Zafón, die andere Spaanse publiekslieveling. Nee, Dueñas is een rasverteller: recht voor zijn raap.

In De dochters van de kapitein, haar vierde alweer, is ze op haar best. Met grote vaart maar ook met veel oog voor detail tovert ze een stad tevoorschijn (New York), een tijd (de jaren dertig van de vorige eeuw), een milieu (Spaanse immigranten) en een handjevol personages die je bijblijven. Mooi is ook dat de schrijfster je keer op keer te slim af is: net wanneer je genoegzaam meent te weten welke kant het verhaal op gaat, slaat zij een andere richting in.

María Dueñas: De dochters van de kapitein.

Dueñas begint ingetogen met de begrafenis van Emilio Arenas, een Spanjaard die jarenlang over de wereld heeft gezworven om een inkomen bij elkaar te scharrelen dat net genoeg is om zijn vrouw en drie dochters in Malaga niet te laten sterven van de honger. Begin jaren dertig blijft hij in New York hangen en laat hij zijn gezin overkomen. Wanneer hij korte tijd later omkomt bij een ongeluk in de haven, staan de vier vrouwen er ineens alleen voor in die grote, onbekende stad, waar ze nog nauwelijks een stap buiten de deur hebben gezet. Ze willen niets liever dan terug naar hun oude stek in Malaga. Ook daar leefden ze in armoede, maar dat was tenminste een vertrouwde en gezellige armoede.

Geld voor de terugreis is er niet, dus moeten de vrouwen een list verzinnen. Moeder Remedios zou elk van haar drie dochters het liefst zo snel mogelijk willen koppelen aan een degelijke kostwinner. De enige die een beetje met haar meebeweegt is Victoria, de oudste. Ze trouwt met een fatsoenlijke man die twee keer zo oud is als zij. Geen goed idee, beseft ze plotsklaps als ze tijdens het huwelijksfeest de zoon van haar kersverse man voor het eerst ziet en helemaal van de kaart raakt. Maar ze blijft haar uiterste best doen om iets van haar nieuwe burgerlijke staat te maken, en dat had niet indringender kunnen worden beschreven dan in de passage over de huwelijksnacht. Terwijl haar echtgenoot zich naar het hoogtepunt puft, zet Victoria alles op alles om te voorkomen dat ‘haar gedachten of haar verlangens een andere man tussen de lakens laten komen’.

De seksuele leerschool van Luz, de jongste dochter, is zo mogelijk nog treuriger. Ze kan goed dansen en zingen en dat blijft niet onopgemerkt. Een sjacheraar neemt haar onder zijn hoede en maakt op ranzige wijze misbruik van haar vertrouwen. Luz wordt door hem verkracht, maar blijft er schrijnend genoeg van overtuigd dat hij het beste met haar voor heeft.

Het debuut van María Dueñas uit 2009 werd meteen een miljoenensucces. In Spanje is ze uitgegroeid tot een fenomeen. Beeld WireImage

Mona, de middelste, barst van de ondernemingszin en is de doortastendste van de drie. Als zij een blauwtje loopt, zet ze dat de boosdoener terstond betaald. Toch heeft ook zij niet altijd terug van de klappen die ze oploopt in het nieuwe leven in Amerika. Zelfs Sor Lito, de kleine, krachtige, kettingrokende non die de vier vrouwen met raad en daad bijstaat, wordt het soms te moede. Deze prachtvrouw heeft niet meer dan een bijrol in de volle roman, maar de paar pagina’s waarin Dueñas haar voor het voetlicht brengt, zijn voldoende om deze ‘dochter van een prostituee (…) en het voortplantingsorgaan van een of andere klant die op een onbestemde avond een paar cent had betaald om zich op een gore stromatras in haar te ontladen’ voorgoed in je geheugen te griffen. Alleen dat bewijst al het grote ongelijk van de Spaanse critici.

María Dueñas: De dochters van de kapitein

Uit het Spaans vertaald door Jacqueline Visscher.

Wereldbibliotheek; 479 pagina’s ; € 24,99.

Op allerlei manieren over boeken schrijven, daar is de boekenredactie van de Volkskrant de hele dag mee bezig. Maar hoe kiezen zij welke boeken uit het enorme aanbod worden behandeld, en hoe bepaal je wat goed en slecht is? Boekenchef Wilma de Rek: ‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden