Drama

In Darkness

De gladheid schept een afstand tot de werkelijkheid

In duisternis: de titel alleen al laat zien hoe moeilijk de verfilming is van het waargebeurde oorlogsdrama over een groep Joodse onderduikers in een Pools riool. In het donker kun je acteurs moeilijk van elkaar onderscheiden en ruim twee uur schemerdonker is in een bioscoop nu eenmaal geen pretje.

Het moet gezegd: in In Darkness weet regisseur Agnieszka Holland die valkuil sierlijk te omzeilen. Ze maakt optimaal gebruik van het claustrofobische van de krappe rioolgangen, maar gaat telkens net weer naar boven als de beklemming echt ondragelijk dreigt te worden. En tegelijkertijd schuilt precies daarin het probleem van In Darkness: ondragelijk duurt nooit echt lang.

De film volgt het verhaal van kruimeldief Leopold Socha. Een sjacheraar, iemand die voor zijn werk deze vieze, vochtige riolen tot zijn territorium heeft gemaakt: als hij geld kan verdienen, doet hij dingen waar andere mensen hun neus voor ophalen.

Dus als hij in 1943 Joden tegenkomt in 'zijn' riool, verbergt hij ze vooral omdat ze zo het meest kunnen opleveren: eerst zal hij hen laten betalen voor zijn bescherming en als het geld op is, kan hij ze alsnog uitleveren aan de nazi's.Dat gebeurt niet, natuurlijk: langzaam maar zeker ontpopt deze Socha - een perfect gecaste Robert Wieckiewicz - zich als een mini-Schindler. Uit egocentrisch gedrag kunnen goede daden worden geboren en bovendien bestelen ook Joden elkaar. Zo voldoet de film keurig aan de mode van de eigentijdse WOIIfilms: goed en slecht vallen moeilijk van elkaar te onderscheiden.

Holland wilde absoluut geen 'Hollywoodfilm' maken en stond er daarom op dat werd opgenomen in de lokale talen. Sentiment gaat ze uit de weg en ze weet de absolute doodsangst soms knap invoelbaar te maken: door de volstrekte chaos bij de ontruiming van het getto bijvoorbeeld, of in scènes waar de onderduikers bijna ontdekt worden. Een bevalling en de nasleep ervan zijn helemaal moeilijk om te zien.

En toch blijft het in de eerste plaats een film, door nogal toevallige plotwendingen en overdadige symboliek - 'kijk al die ratten! Zo worden deze mensen ook behandeld!'. Nazi's zetten steeds klassieke muziek op bij hun misdaden. Een erotische scène tussen twee onderduikers onder een soort geïmproviseerde douche neigt onsmakelijk naar softporno. Cinema is dat, natuurlijk, en daar is niets mis mee. Maar dit soort gladheid schept een afstand tot de werkelijkheid waardoor de kijker er makkelijk vanaf komt. Het is een waargebeurd verhaal dat voelt als fictie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden