FilmrecensieAtlantis

In Atlantis is de oorlog tussen Rusland en Oekraïne beslecht. Wat rest is een spookachtig niemandsland ★★★★☆

Regisseur Vasyanovych filmde een van de onthutsendste zelfmoordscènes uit de filmgeschiedenis.

Het desolate landschap in Atlantis.

Een vrijwel onherstelbaar vervuilde woestenij, dat is wel het laatste wat je je bij de naam Atlantis voorstelt. Toch heeft de Oekraïense cineast Valentyn Vasyanovych zijn derde speelfilm vernoemd naar het mythische, verzonken eilandenrijk. Alsof de personages in het door oorlogsgeweld gesloopte Oost-Oekraïne zoeken naar een land dat er niet meer is, koppig gelovend dat het onder het puin nog altijd moet bestaan. 

Atlantis, op het filmfestival van Venetië bekroond als Beste film in de Orizzonti-sectie, speelt zich af in 2025: een jaar na de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Vasyanovych, die ook als producent, scenarist, cameraman en editor optrad, blijft met die datering akelig dicht bij de huidige realiteit. Wanneer oorlogsveteraan Sergiy (een bedrieglijk masculiene, gevoelige rol van debutant Andriy Rymaruk) een gigantische provisorische begraafplaats bezoekt of de kapotte flat waar hij mogelijkerwijs ooit zelf woonde, lijken die spookplekken concrete resultaten te zijn van het al jaren voortslepende Oost-Oekraïense conflict.

Tegelijkertijd geeft Vasyanovych zichzelf alle vrijheid om over de toekomst te speculeren. In de minutenlang aangehouden, zeer precieze kaders overheerst aanvankelijk de totale verslagenheid. Oekraïne is overgenomen door buitenlandse kapitalisten die zonder scrupules de fabrieken sluiten. Sergiy’s beste vriend, ex-soldaat Ivan (Vasyl Antoniak), maakt al aan het begin van de film een einde aan zijn leven, in een van de meest verbijsterende suïcidescènes uit de recente cinema. Het vergiftigde niemandsland (‘de Zone’) waar Sergiy als chauffeur van een watertankwagen aan de slag gaat, ligt bezaaid met onontplofte mijnen en gemummificeerde kadavers.

Toch sluipt een zekere hoop de film binnen. Subtiel, bijvoorbeeld in de vorm van het zelfgemaakte poppetje dat Sergiy plaatst op de vernielde piano in de flat. Soms ook minder fijnzinnig: laat het nu net twee vrouwen zijn die Sergiy een uitweg bieden.

Voor valse romantiek is in Atlantis evenwel geen plaats. Vlak nadat Sergiy vrijwilliger Katya (Liudmyla Bileka) heeft leren kennen, helpt hij haar bij het registreren van een opgegraven karkas, dat pal voor de lens door lijkschouwers uiteen wordt geplukt. De enige (tedere en innige) seksscène uit Atlantis vindt plaats tussen de bodybags.

Dankzij het modderige kleurenpalet vallen twee scènes extra op, elk gefilmd met een warmtebeeldcamera die de mensenlijven diep rood-oranje laat afsteken tegen een blauwe duisternis: eerst een man die door soldaten wordt doodgeslagen en begraven, later een verstrengeld koppel.

Die beelden zijn haast een op zichzelf staand tweeluik over geweld en kwetsbaarheid, dood en leven. Maar ze vatten ook de weg samen die Atlantis volhardend aflegt: dwars door de hel, tastend naar sprankjes licht.

Atlantis

Drama

★★★★☆

Regie Valentyn Vasyanovych.

Met Andriy Rymaruk, Vasyl Antoniak, Liudmyla Bileka.

106 min., te zien in 24 zalen en op Picl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden